مقايسهٔ اثربخشي آموزش شناخت ‌درماني مبتني ‌بر ذهن‌ آگاهي و بهسازي حافظهٔ فعال بر ظرفيت حافظهٔ فعال در پسران دبيرستاني

زمينه و هدف: با توجه به اهميت حافظهٔ فعال در زندگي روزمره و نيز افزايش نگراني‌ها در حوزهٔ نقص‌هاي شناختي مرتبط با افزايش سن، جست‌وجوي روش‌هاي ساده و اثربخش براي ارتقاي ظرفيت حافظهٔ فعال و پيشگيري از بروز مشكلات حافظه در فراخناي عمر امري حياتي محسوب مي‌شود. اين پژوهش با هدف بررسي و مقايسهٔ اثربخشي شناخت‌درماني مبتني‌بر ذهن‌آگاهي و بهسازي حافظهٔ فعال بر ارتقاي ظرفيت حافظهٔ فعال انجام شد. روش‌بررسي: پژوهش حاضر نيمه‌آزمايشي با طرح پيش‌آزمون-پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعهٔ آماري را تمامي دانش‌آموزان پسر تهران تشكيل دادند. چهل‌وپنج دانش‌آموز با روش نمونه‌گيري خوشه‌اي چندمرحله‌اي به‌صورت تصادفي در گروه مداخله‌اي ذهن‌آگاهي، گروه مداخله‌اي بهسازي حافظهٔ فعال و گروه گواه تخصيص يافتند. گروه مداخلهٔ ذهن‌آگاهي هشت جلسه تمرين‌هاي ذهن‌آگاهي و گروه بهسازي حافظهٔ فعال هشت جلسه مداخله دريافت كرد. ابزار اين پژوهش مقياس حافظهٔ فعال استنفورد-بينه تهران (نسخهٔ پنجم، ۲۰۰۳) بود كه در هر سه گروه قبل و بعد از مداخلات سنجش و ارزيابي حافظه صورت گرفت. از روش تحليل كوواريانس تك‌متغيره براي تحليل داده‌ها و از آزمون تعقيبي بونفروني براي بررسي و مقايسهٔ دوبه‌دوي گروه‌ها با سطح معناداري ۰٫۰۵ استفاده شد. تحليل داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخهٔ ۲۴ انجام گرفت. يافته‌ها: يافته‌هاي پژوهش، اثربخشي مداخله‌هاي ذهن‌آگاهي و بهسازي حافظهٔ فعال را با نرم‌افزار N-back بر ارتقاي حافظهٔ فعال نشان داد (۰٫۰۰۱ p)؛ اما اندازهٔ اثر مداخلهٔ بهسازي حافظه با نرم‌افزار N-back بيشتر از مداخلهٔ ذهن‌آگاهي بود (۰٫۰۰۱ p). نتيجه‌گيري: باتوجه به يافته‌هاي پژوهش مي‌توان از روش‌هاي شناخت‌درماني مبتني‌بر ذهن‌آگاهي و بهسازي حافظهٔ فعال براي ارتقاي حافظهٔ فعال دانش‌آموزان استفاده كرد.