آسيب‌‌شناسي بخش پژوهش نظام سلامت ايران با نگاهي به آينده

زمينه و هدف: تقويت كاركردهاي پژوهش سلامت و نگاه نظام‌مند به مسئله توسعه علم‌وفناوري براي ادامه مسير و برون‌رفت از چالش‌هاي فعلي نظام علم‌وفناوري در بخش سلامت ضروري است. به همين علت آسيب‌شناسي وضعيت فعلي پژوهش از منظر كاركردي نقش مهمي در تبيين شكاف ميان آنچه كه هست و آنچه كه بايد باشد، ايفا مي‌كند و در نتيجه روشن‌گر مسير توسعه علمي بخش سلامت با علم بر چالش‌هاي فعلي خواهد بود.   روش پژوهش: در مطالعه حاضر از مصاحبه با خبرگان، مرور مستندات و تشكيل پانل خبرگي استفاده شده‌است. روش تحليل داده‌ها، تحليل كيفي با رويكرد تحليل چارچوبي بود. مجموعا 32 خبره از روساي مراكز تحقيقاتي، صاحبنظران نظام ملي نوآوري، سياست‌گذاري علم‌وفناوري، سياست‌گذاري سلامت، دانشجويان تحصيلات تكميلي و اعضا هيئت‌علمي، پژوهشگران ارشد، سازمان‌هاي مردم‌نهاد و متخصصين بين‌المللي به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. مطالعه مروري بر اسناد فرادست مرتبط ملي و بين‌المللي در تقويت و تحليل يافته‌ها انجام شده‌است. تحليل محتوي يافته‌هاي دو فاز با رويكرد تحليل چارچوبي انجام و در پانل خبرگي متشكل از نمايندگاني از مصاحبه‌شوندگان ارايه شد. نتايج پانل تحليل و  براي اتخاذ رويكرد نگاه به آينده از ترسيم مثلث آينده براي به تصوير كشيدن كشش تصاوير آينده، وزن زمان گذشته و فشار زمان حال استفاده شده است.  يافته‌ها: يافته‌هاي مطالعه به‌دست آمده در چارچوب مثلث آينده شامل وزن زمان گذشته، فشار زمان حال و كشش تصاوير آينده تحليل شده است. وزن زمان گذشته و فشار زمان حال در قالب چالش‌هاي گذشته و زمان حال نظام پژوهش سلامت در هفت كاركرد اصلي شناسايي و تحليل شدند. كاركردهاي هفت‌گانه شامل هدايت و رهبري، هماهنگي پژوهش و سياست‌گذاري، ترجمان خط‌مشي‌ها و سياست‌هاي اسناد بالادستي در سطح عملياتي پژوهش، مديريت منابع، ارزشيابي و پايش عملكرد، توانمندسازي نيروي انساني و سياست‌گذاري آگاه از شواهد، بودند. كشش تصاوير آينده شامل لزوم ترسيم تصوير كلان منسجم ملي با رويكرد آينده‌نگر، مشاركت‌گرا و شفاف است كه در آن به مديريت تضاد منافع، انسجام در مديريت منابع و تقويت ارتباطات بين‌بخشي و ميان‌بخشي توجه شود. نتيجه گيري: راهكارهاي اصلي رفع چالش‌هاي فعلي نظام پژوهش سلامت كشور توافق بر مفاهيم، چشم‌انداز واحد و ثبات رويه‌ها و تقويت رابطه بين سطوح مختلف مديريتي (فراوزارتي، وزارت و دانشگاهي)، تقويت آموزش و پژوهش در سطح وزات‌خانه و دانشگاه‌هاي علوم‌پزشكي، تقويت ساختار مناسب براي ترجمان دانش، تقويت صندوق‌هاي ملي حمايت از پژوهش‌ها، اصلاح نظام ارزشيابي و بازنگري اساسي در مدل توانمندسازي نيروي انساني شناسايي شده است.