كاوشي در چالش‎هاي پارادايم «عقلانيت ابزاري» در اقتصاد متعارف (با ارائه ديدگاه «عقلانيت محدود با رويكردي جديد»)

از ميان عوامل مهم و مؤثر در اقتصاد متعارف، «عقلانيت» از جايگاه ممتازي برخوردار است. اقتصاددانان نظام سرمايه‎داري «عقلانيت ابزاري» را كه متكفّل تأمين مطلوبيت، نفع و لذت شخصي و حداكثرسازي آن است، به‎مثابه پيش‎فرضي جايگزين‌ناپذير در زيرساخت اقتصاد شناسايي مي‎كنند. br / اكنون سخن بر سر آن است كه آيا عقلانيت ابزاري رايج در اقتصاد نئوكلاسيك، به‎عنوان يكي از وجوه عقلانيت، مي‎تواند مأموريت انتظاري خود را به سامان برساند؟ «عقلانيت محدود» هربرت سايمون، رويكرد به‌نسبت جديدي است كه به اين پرسش، پاسخ منفي داده، خود را در نقش جايگزين مناسب مطرح مي‎كند. آيا اين رويكرد تازه، چالش‎هاي عقلانيت در نظام سرمايه‎داري را به دست فراموشي سپرده است؟ يا اينكه بنيان عقلانيت در تفكر سكولار دچار آسيب‎هاي اساسي است؟ فرضيه نگارنده اين است كه هر دو رويكرد (عقلانيت كامل و عقلانيت محدود) با بحران در زيرساخت خود مواجه هستند. شناخت دقيق ماهيت عقل و عقلانيت در انسان مي‎تواند نارسايي‎هاي موجود در پارادايم پيش‎گفته را برطرف كند. نكتۀ محوري فرضيه، افزون‌بر فاجعه‎آميز بودن نگاه تك‎بعدي و با تفسير خاص به مقوله عقلانيت، اين است كه عقل و به‌تبع آن عقلانيت را نمي‎توان بيش از پتانسيل ذاتي آن و ديگر عوامل محدوديت‎زا، مورد اتكاء قرار داد؛ در اين راستا، پنج نوع محدوديت براي نخستين‎بار و به‎عنوان ديدگاهي نوين (ديدگاه «عقلانيت محدود با رويكردي جديد») و با اتكاء به مباني ديني و عقلاني، در اين نوشتار احصا شده است.