سرسختي در نجد: بررسي مناسبات قبايل غَطَفاني با پيامبر

به رويدادها و تحولات منطقه نَجْد، در شبه جزيره عربستان، در مطالعات تاريخ صدر اسلام و سيره نبوي، كمتر پرداخته شده‌است. تمركز روايت سيره بر نزاع‌هاي ميان پيامبر و قريش از سويي و پيامبر و قبايل يهود از سويي ديگر است. اين در حالي است كه نجد در شرق حجاز، يكي از مناطق بسيار بااهميت از منظر سياسي و اجتماعي است و تعداد درخور توجهي از غزوات و سراياي پيامبر هم در مواجهه با ساكنان نجد روي داده و گسترش اقدامات تبليغي بدان سو نيز در برنامه پيامبر قرار داشته‌است. نجد منطقه نسبتا بزرگي حدفاصل حجاز در غرب و صحراهاي نَفود و دَهناء در مركز شبه‌جزيره است و قبايل متعدد و بزرگي را در خود جاي داده‌است كه قبايل غطفاني‌تبار، يكي از آن مجموعهها هستند و به لحاظ جغرافيايي بيشترين تماس را با حوزه قلمرو حكومت پيامبر در مدينه داشتند. اين مقاله در پي آن است كه نشان دهد واكنش قبايل نجد نسبت به دعوت و گسترش فعاليت پيامبر در نجد چگونه بوده و اقدامات پيامبر در اين منطقه به چه نتايجي رسيده‌است. نتايج نشان مي‌دهند كه قبايل غطفاني عمدتا تا پايان دوره نبوي، در برابر گسترش دعوت پيامبر در نجد سرسختي نشان دادند و علاوه بر ايجاد تهديدهاي فراوان امنيتي نسبت به مدينه، با قريش و قبايل يهودي هم همكاري فعالي داشتند.