ارزيابي و تحليل فضايي كيفيت مسكن در بافت‌هاي ناكارآمد شهري تهران (مطالعه موردي: محله كيانشهر)

بهره‌مندي از محل اقامت رضايت‌بخش يكي از با ارزش‌ترين جنبه‌هاي زندگي مردم و يكي از عناصر اصلي استانداردهاي زندگي مادي است. هدف اين پژوهش، ارزيابي كيفيت مسكن در محله كيانشهر تهران و پي‌بردن به تفاوت‌هاي فضايي كيفيت مسكن در سطح اين محله است. كيانشهر محله‌اي از منطقه 15 شهرداري در جنوب‌شرق تهران با حدود 508 هكتار مساحت و 77201 نفر جمعيت است. پژوهش ماهيتي كاربردي و روشي توصيفي - تحليلي دارد. داده‌ها برگرفته از نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1395 و نيز پيمايش است. نمونه آماري پيمايش متشكل از 378 سرپرست خانوار ساكن هستند. ابزار گردآوري داده در پيمايش پرسشنامه حاوي 28 گويه براي ارزيابي 28 شاخص بوده است كه پاسخگو بايد در 5 طيف كيفي از بسيار خوب تا بسيار بد، هر گويه را ارزيابي مي‌كرد. تحليل‌ها با قياس ميانگين رقم ارزيابي‌شده با رقم ميانگين فرضي صورت گرفته‌اند و براي تحليل فضايي، مختصات نقاط موقعيت افراد پاسخگو در سيستم نصف‌النهار جهاني تعيين شدند و از آنها يك لايه واحد با عارضه‌هاي نقطه‌اي، تشكيل و نقشه توزيع فضايي با ابزارهاي Interpolation و Symbology در Arc GIS ترسيم شد. يافته‌هاي تحقيق بيان‌كننده سطح متوسط كيفيت مسكن هستند. از 28 شاخص، 1 شاخص سطح بسيار مطلوب، 7 شاخص سطح مطلوب، 3 شاخص سطح نامطلوب و 15 شاخص سطح متوسط را نشان دادند. نوعي دوگانگي در كيفيت مسكن محله وجود دارد؛ به‌گونه‌اي‌كه در يك سوم محله كه نخستين مجموعه‌هاي آپارتماني ارزان‌قيمت براي طبقات كم‌درآمد در اواخر دهه 1350 و اوايل دهه 1350 بنا شده‌اند، كيفيت مسكن بسيار نازل بوده است؛ در مقابل، در دو سوم سطح محله كه در دو سه دهه اخير در آنها ساخت‌و‌ساز در زمين‌هاي خالي يا نوسازي بافت انجام گرفته، شهرسازي مبتني بر طرح جامع بوده است و ساختمان‌ها منطبق با اصول مهندسي بنا شده‌اند؛ بنابراين، كيفيت مسكن در سطح بالاتر قرار دارد. كيفيت مسكن در محله مطالعه‌شده رابطه نزديكي با قدمت بلوك‌هاي ساختماني و زمان احداث دارد؛ به‌طوري‌كه در قسمت‌هاي قديمي‌تر، ساختمان‌ها از لحاظ كيفيت مصالح و رعايت اصول مهندسي ساختمان و همچنين ازنظر طراحي و خدمات، به‌دليل عدم انطباق‌پذيري با مقررات طرح جامع و كنترل مديريت شهري، از سطح نازل‌تري برخوردارند.