چيستي تعليل و تبيين كاربري‌هاي آن در فهم روايت فقهي

از مهم‌ترين و كاربردي‌ترين قواعد در دانش فقه‌الحديث، قاعدۀ تعليل است كه در روايات نسبتاً زيادي به كار رفته است و فوايدي چشمگير بر آن مترتب است. از همين رو، محدثان و فقها توجهي ويژه بدان داشته‌ و در فهم روايات، استفاده‌ها و برداشت‌هاي گوناگوني از آن داشته‌اند. آگاهي از اين برداشت‌ها، مي‌تواند اهميت تعليل در فهم روايت فقهي را بيش از پيش آشكار كند و نحوۀ استفاده از تعليل را تا اندازۀ زيادي نشان دهد. اين پژوهش بر آن است تا با استفاده از روش توصيفي‌تحليلي موارد استفاده از قاعدۀ تعليل را تبيين كند و نحوۀ استفاده از اين قاعده را عملاً به نمايش گذارد. برخي از مهم‌ترين كاربري‌هاي تعليل در فهم حديث عبارت‌اند از: تعميم، تشخيص حكم، شناسايي حديث تقيه‌اي، ترجيح معناي مجمل بر ظاهر.