تضعيفات و توثيقات سهل بن زياد در ترازوي داوري

سهل بن زياد آدمي، ملقب به رازي، يكي از راويان كثيرالحديث شيعه است. اين راوي محضر امام جواد و امام هادي و امام حسن عسگري (ع) را درك كرده است. روايات زيادي از اين راوي نقل شده است؛ مثلاً مرحوم كليني در كتاب شريف كافي بيش از 150 مورد بدون واسطه از سهل بن زياد روايت كرده است. اما درخصوص وثاقت و عدم وثاقت ايشان اختلاف نظر وجود دارد. اهميت اين بررسي در آنجا خودش را نشان مي‌دهد كه اثبات وثاقت سهل بن زياد يا عدم آن تأثير مهمي در حوزۀ معارف اعتقادي و فقهي شيعه خواهد گذاشت. براي تحقق اين هدف، از شيوۀ اسنادي و روش توصيفي‌تحليلي و در مواردي از روش تطبيقي استفاده شده است. اين تحقيق با تتبع در سخنان انديشمندان و كتاب‌هاي رجالي به اين حقيقت دست يافت كه علت مهم تضعيفات واردشده از ناحيۀ علماي متقدم در مورد سهل بن زياد بازتاب ديدگاه سختگيرانه و تعريف مضيق آنان در مورد «غلو» است؛ ولي علماي متأخر تعريفي موسع‌تر داشته و در مورد غلو با آنان داراي اختلاف نظر بوده‏اند. ازاين‌رو از وثاقت سهل بن زياد دفاع كرده و او را مورد اعتماد دانسته و روايات نقل‌شده از سهل بن زياد را پذيرفته‏اند. ازاين‌رو بر مبناي سختگيرانۀ متقدمين او اهل غلو شمرده شده، اما بر مبناي تعريف موسع متأخرين و معاصرين، او مورد وثوق و اطمينان است. اين پژوهش طبق بررسي انجام‌شده ديدگاه دوم را منصفانه‌تر مي‌داند و به صرف وجود سهل در سند روايت، نمي‌توان آن را بي‌اعتبار دانست.