تحليل ساختاري نگاره‌هاي نسخه مصور سلسله ‌الذهب جامي محفوظ در موزه كاخ گلستان

نگارگري جلوه‌اي پرشكوه از هنر ايراني است كه ريشه‌هايش در هنر پيش از اسلام و جلوه‌هايش در دوران مختلف اسلامي ظهور و بروز يافته‌است. نگاره‌هاي ايراني، عمدتاً منطبق بر ادبيات فارسي، مصور شده‌اند. پژوهش حاضر به بررسي موضوعي، فرمي و ساختاري نگاره‌هاي نسخه مصور سلسله‌الذهب جامي مي‌پردازد. اين نسخه كه 14 نگاره دارد هم‌اكنون در گنجينه كاخ گلستان نگهداري مي‌شود و از نسخ كمتر شناخته‌شده‌ي دوره صفوي است كه جز ليست‌شدن در برخي منابع، اطلاعات دقيقي از آن در دست نيست. اين پژوهش بر آن‌است تا با معرفي ويژگيهاي روايي، بصري و همچنين بررسي ساختار طرح و تركيببندي نگاره-ها، شناخت جامعي از نسخه مصور سلسله‌الذهب جامي فراهم‌آورد. داده‌هاي اين پژوهش به شيوه كتابخانه‌اي گردآوري‌شده و از منظر كيفي و به روش توصيفي-تحليلي تدوين شده‌است. جامعه آماري به‌صورت تمام‌شماري نگاره‌هاي نسخه مصور سلسله-الذهب است. نتايج تحليل گوياي آن است اين نسخه مصور كه برمبناي اشعار جامي و با آموزه‌هاي فلسفي و اخلاقي مثنوي سلسله‌الذهب، در حدود سال‌هاي 977ه.ق در دوره صفوي مصور شده، ماحصل مكتب نگارگري مشهد در دوران زمامداري ابراهيم-ميرزا، حاكم مشهد است و مضمون و مآخذ روايات، تاريخ مصورشدن و ساختار نگاره‌هاي آن همگي اثباتي بر انتساب هستند. اين نسخه مصور داراي انطباق نسبي از متن و تصوير نگاره‌هاست و دخل و تصرف نگارگر در بسط حكايات سلسله‌الذهب جامي منجر به غناي روايي و تصويري شده‌است. نگاره‌ها داراي نقاط تمركز گوناگون، ساحت‌هاي مختلف و ساختار باز و منتشرند كه منجر به پويايي طرح شده‌است.