قراول ‌خانه در دشت مشهد: منزلگاهي در كنار راه باستاني آسياي مركزي به فلات ايران

دشت مشهد در شمال شرقي ايران، به دليل موقعيت طبيعي و خاص‌ خود، يكي از مسيرهاي تأثيرگذار در تجارت بين آسياي مركزي و فلات ايران بوده است. در كنار بيابان‌هاي بي‌آب ‌وعلف و كو‌ه‌هاي مرتفع آسياي مركزي، دشت مشهد مسير مناسبي براي عبور كاروان-هاي تجاري در اين منطقه بوده است، اما اطلاعات باستان‌شناسي محدودي از اين منطقه در اختيار داريم. محوطه باستاني قراول‌خانه در شرق دشت مشهد، يكي از محوطه‌هاي مهم و كليدي در بستر دشت است كه بر روي يك تپه مرتفع طبيعي مشرف به كشف‌رود، در كنار راه باستاني آسياي مركزي به فلات ايران واقع‌شده است. هدف اين پژوهش كه با استفاده از مطالعات كتابخانه‌اي و ميداني صورت گرفته پاسخي بر اين پرسش است كه يافته‌هاي فرهنگي محوطه شامل چه دوره‌هاي استقراري است و محوطه ازنظر كاركردي بر چه اساسي شكل‌گرفته است؟ يافته‌ها در بررسي ميداني با روش نمونه‌برداري پيشامدي جمع‌آوري و سپس مطالعه و مقايسه نسبي روي آن‌ها صورت گرفت. در مطالعه يافته‌هاي سطحي اين محوطه، چهار گونه سفالي و سه دوره استقراري شامل مفرغ، اشكاني و ساساني شناسايي گرديد، كه به نحوي نشان‌دهنده ارتباط بيشتر دشت مشهد با فرهنگ‌هاي آسياي مركزي (بويژه نواحي جنوب شرقي تركمنستان) نسبت به فلات ايران است. شواهد نشان ‌مي‌‌‌دهد در هر دوره كه بستر مناسبي براي ارتباط ميان آسياي مركزي و فلات ايران به‌ويژه ازنظر تجاري فراهم مي شد، شاهد شكل‌گيري محوطه‌هاي باستاني از نوع قلعه‌ها و كاروان‌سراها در اين مسير، جهت تأمين امنيت هستيم.