بررسي و گونه شناسي دخمه‌هاي آسياي ميانه از دوره يوناني مأبي تا سده‌هاي ميانه اسلامي

يكي از شيوه‌هاي تدفين در آئين زردشتي دخمه‌گذاري است. با توجه به ريشه‌ شرقي اين آئين، احتمالاً اين سنت تدفيني از آسياي ميانه آغاز شده و بعدتر به رايج‌ترين سنت‌ دفن مردگان زردشتي تبديل شده است. بر اساس داده‌هاي باستان شناسي و متون كلاسيك، واگذاري اجساد زردشتي تا سده‌ دوم ق.م در فضاي باز و بدون سازه‌هاي معماري موسوم به دخمه انجام شده است. در تحقيق پيش رو تلاش مي‌شود ضمن بررسي تاريخي سنت دخمه گذاري، تحولات شكلي ايجاد شده در دخمه‌هاي زردشتي آسياي ميانه از آغاز ساخت دخمه‌هاي دست ساز تا آخرين نمونه‌ شناسايي شده در سده‌ سيزدهم م مطالعه گردد. در اين راستا سه پرسش قابل طرح است: ۱) با عنايت به خاستگاه شرقي آئين زردشتي، آيا مي‌توان شروع سنت دخمه‌هاي دست ساز را به آسياي ميانه منسوب كرد؟ ۲) سنت دخمه گذاري در آسياي ميانه در گذر از يوناني مآبي تا اواسط دوره‌ اسلامي چه تحولاتي را پشت سر گذاشته است؟ ۳) اين تحولات به چه نحو و تا چه اندازه در ساختار معماري دخمه‌هاي زردشتي انعكاس يافته است؟ به منظور پاسخ به پرسش‌هاي فوق، از روش توصيفي-تحليلي استفاده گرديده است. به علاوه، استفاده از متون تاريخي و داده‌هاي باستان شناسي به همراه بررسي مقايسه‌اي رويكرد تحقيق حاضر در پاسخ به پرسش‌هاي پيش رو است. اين تحقيق ضمن اثبات ريشه‌ شرقي دخمه‌هاي دست ساز، نشان مي‌دهد كه دخمه‌هاي آسياي ميانه داراي سه سنت متفاوت معماري مي‌باشند؛ سنت‌هايي كه شكل‌گيري و تحولات ايجاد شده در آنها را مي‌توان در بافتار تاريخ آسياي ميانه ارزيابي و مطالعه كرد.