تبيين معناي ذوق عرفاني براساس تعاريف امام خميني

شايد بتوان تعاريف مورد نظر امام خميني در باب ذوق عرفاني را به سه عنوان كلي تعاريفِ معرفت‌شناختي، وجودشناختي و جهان‌شناختي تقسيم كرد و هر عنواني را داراي ويژگي‌هايي دانست اما نمي‌توان مؤلفه يا مؤلفه‌هاي مشتركي را در همه معاني و الفاظ مورد نظر امام خميني در باب ذوق عرفاني يافت. لذا بهترين وسيله براي تبيين و صورت‌بندي ذوق عرفاني، ايده شباهت خانودگي ويتگنشتاين است. مفهوم شباهت خانوادگي در وهله اول با اشاره به مفهوم بازي ايضاح مي‌شود. ويتگنشتاين معتقد است همان‌طور كه هيچ چيز منحصربه‌فردي در بازي‌ها وجود ندارد كه در همه آن‌ها مشترك باشد، هيچ چيز منحصربه‌فردي در كاربردهاي مختلف زبان نيز وجود ندارد كه در همه آن‌ها مشترك باشد بلكه، درست مانند بازي‌ها، نظامي از همپوشاني و تداخل شباهت‌ها وجود دارد. صبغه‌هاي معرفت‌شناختي، وجودشناختي و جهان‌شناختيِ ذوق عرفاني نيز تداخل و هم‌پوشاني‌هايي با هم دارند و يك مؤلفه يا مؤلفه‌هاي مشتركي در همه ويژگي‌هاي آن‌ها يافت نمي‌شود و اين سه صبغه عرفاني در يك شباهت خانوادگي با هم قرار مي‌گيرند. در واقع مؤلفه يا مؤلفه‌هاي مشتركي در تمام ويژگي‌هاي مفهوم ذوق عرفاني وجود ندارد بلكه نظامي از همپوشاني و تداخل شباهت‌ها وجود دارد؛ يعني شبكه‌اي پيچيده از شباهت‌ها وجود دارد كه با همپوشاني آن‌ها، انسجام شباهت‌ها حفظ مي‌شود.