ارزيابي رويكرد عارفان در معناي توبه و مراتب سلوكي آن با سنجه قرآن و حديث

اين پژوهش بر آن است تا به روش اسنادي ـ تحليلي، اصلي ترين مباحث مرتبط با مقوله توبه را از ديدگاه آموزه هاي ديني و همچنين اهل معرفت، بررسي كرده و در نهايت، ميزان هماهنگي ديدگاه عارفان با شريعت را در اين ساحت، بسنجد. در نگاه قرآن و حديث و در نگاه عارفان، اصل «بازگشت به خداوند» در مفهوم شناسي توبه و هويت آن، اخذ شده است. از سوي ديگر، عارفان به پيروي از قرآن و حديث و هم سو با شريعت بر اين باورند كه توبه هم مانند بسياري ديگر از مفاهيم ديني، يك حقيقت تشكيكي است؛ بنابراين روح معناي توبه، يعني همان بازگشت به خداوند را در همه سطوحِ مترتّب بر هم آن مي توان مشاهده كرد. هر انساني در هر مرتبه اي هم كه باشد نيازمند به بازگشت به حق متعال است، پس توبه به تعداد مراتب گوناگون انسان ها، داراي مراتب است. همچنين شواهد گوناگوني از آموزه هاي ديني وجود دارد كه بر اين مطلب تأكيد دارند كه توبه، در نهايي ترين مراتب خود، به توبه از ما سوي الله مي انجامد. عارفان نيز با ارائه بهترين تحليل ها از اين آموزه ديني، اثبات كرده اند كه متعالي ترين مرتبه توبه، توبه از هر چه جز خدا است.