آسياب‌هاي آبي: ساختاري اجتماعي - اقتصادي درمنطقه كوهستاني هورامان، طي دوره قاجار و پهلوي

اين مقاله به ساختار و عملكرد آسياب هاي آبي در منطقه كوهستاني هورامان مي پردازد. آسياب هاي آبي با ساختاري فني كه زاييده دانش بومي و روشي هوشمندانه از گذشتگان است در راستاي ايجاد تعادل بين نيازها و خواسته هاي جوامع انساني با امكانات بالفعل و بالقوه موجود در محيط هاي مختلف شكل گرفته است. با توجه به اينكه نان مهم ترين خوراك مردمان گذشته بوده است، آسياب و حرفه آسياباني به واسطه ارتباط با معيشت، تغذيه و شيوه گردآوري غذا، بخشي از مطالعات حوزه تاريخ اجتماعي به شمار مي رود. بنابراين با پژوهش در اين موضوعات مي توان به نقش مهم و كاركرد آسياب هاي آبي در عرصه فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي جوامع محلي در گذشته آشنا شد. در اين پژوهش سعي بر اين است كه به بررسي و مطالعه آسياب هاي آبي منطقه هورامان به عنوان بخشي از فرهنگ مادي به جاي مانده از ادوارقاجار و پهلوي پرداخته شود؛ و به اين پرسش پاسخ دهد: آسياب هاي آبي هورامان، طي دوران قاجار و پهلوي، چه نقشي در تداوم و تحول زيستي منطقه، به لحاظ ساختاراجتماعي – اقتصادي داشته اند؟ روش پژوهش توصيفي – تحليلي و با تكيه بر مطالعات ميداني، منابع محلي، تاريخ شفاهي بصورت مصاحبه با پژوهشگران بومي و اشخاصي كه بصورت نسل در نسل شغل آسياباني را به ارث برده اند، صورت پذيرفته است. نتايج پژوهش نشان مي دهد آسياب هاي آبي هورامان با وجود اينكه در يك منطقه كوهستاني و صعبالعبور ايجاد شده اند همواره علاوه بر عملكرد اصلي خود يعني، آرد كردن غلات براي پختن نان، در معيشت و تداوم زيست در اين منطقه به لحاظ اجتماعي و اقتصادي نقش ايفا كرده اند. بنابراين آسياب هاي هورامان از يك سو نقش بي بديلي در شكل دادن و تنظيم روابط اجتماعي جوامع درون منطقه و برون منطقه اي داشته است. و از سوي ديگر به طور گسترده به بافت اجتماعي – اقتصادي جوامع هورامان كه به دليل كمبود زمين در منطقه كوهستاني، كشاورزي مناسبي نداشته اند؛ كمك كرده است.