جايگاه مردم در نظريه «عدالت اجتماعي» حضرت امام خميني (ره)

تحقق عدالت در جامعه يكي از مباحث مهم فرهنگي ـ اجتماعي است. نظريه‌هاي مربوط به چگونگي تحقق عدالت از يك منظر به دو دسته تقسيم شده كه از آنها به ديدگاه «نهادمحور استعلايي» و «واقعيت‌محور» يا «مردم‌نهاد» تعبير شده است. پرسش اصلي مقاله حاضر اين است كه ديدگاه امام خميني با كدام‌يك از اين ديدگاه‌ها سازگار است؟ مدعاي اين نوشتار آن است كه از نظر امام خميني تحقق عدالت به‌مثابه امري اجتماعي، يكي از اهداف انبياي الهي و خواسته‌اي انساني است. از منظر ايشان همان‌گونه كه محرك تاريخ و جوامع منازعه بر سر تحقق عدالت در جامعه است، ثبات و بقاي جامعه نيز در گرو اقامۀ عدالت در جامعه است. در ديدگاه ايشان تحقق عدالت اجتماعي با مردم پيوند خورده است؛ يعني براي اقامۀ عدالت اجتماعي بايد قابليت‌هاي مردم پرورش يابد و نتيجۀ تحقق آن هم بايد به خير و سود مردم ختم شود. برخلاف ديدگاه نهادمحور استعلايي كه در تحقق عدالت بر نهادهاي رسمي تمركز دارد، امام خميني به نهادها توجه استقلالي ندارد و آنها را برساخته‌هايي مي‌داند كه خصوصيات انسان را به نمايش مي‌گذارد و همگي يا براي پرورش ظرفيت‌هاي انسان است و يا صورت‌هاي نهادي تلاش انسان‌ها براي اقامۀ عدالت در جامعه. براي اثبات اين مدعا، سه بحث مفهومي «عدالت»، «سطوح و عرصه‌هاي عدالت» و راهكارهاي تحقق عدالت» بررسي گرديده است.