تحليل تاريخي نسبت دانش اجتماعي و تحولات تبليغ در حوزه علميه قم

در جامعه اسلامي، تبليغ دين از وظايف اصلي نهاد ديني است و حوزه علميه به‌عنوان يك نهاد علمي ـ ديني از بدو تأسيس بر اهميت تبليغ تأكيد ورزيده است. از سويي، امر تبليغ متأثر از خواست‌ها و نيازهاي اجتماعي مردم است و با توجه به حاكمان به‌عنوان عوامل بيروني و ساختار حوزه به‌عنوان عوامل دروني تحول مي‌يابد، كه اين امر نيازمند بررسي تاريخي است. حوزه علميه قم از بدو تأسيس تا كنون دو دوره پيش و پس از انقلاب را تجربه كرده است. دردوره پيشاانقلاب عوامل بيروني‌اي همچون رويكردهاي پهلوي كه سبب مدرن شدن زندگي اجتماعي مردم شد و ازاين‌رو نيازهاي جديد مردم درخواست‌هاي جديدي را به‌سمت حوزه علميه در دوران حاج‌شيخ عبدالكريم حائري و آيت‌الله بروجردي روانه كرد، سبب احساس نياز به تحول در بخش‌هاي مختلف حوزه علميه، از جمله تبليغ، شد. پس از انقلاب نيز با توجه به تحول ساختار حكومت و توجه به نيازهاي اجتماعي مردم در نسبت با دين (عامل بيروني) ازيك‌سو و به‌تبع آن، تحول در ساختار حوزه (عامل دورني) ازسوي‌ديگر، امر تبليغ دين دچار تحول شگرفي شد، كه از نتايج آن تأسيس نهادهاي تبليغي، به‌روزرساني و تلاش براي كارآمدي امر تبليغ و پاسخ‌گويي به نيازهاي مردم بوده است. افزودني است كه شناخت شرايط سياسي ـ اجتماعي جامعه به‌منظور تحول در بخش‌هاي حوزه توسط دانش اجتماعي كه با شناخت شرايط اجتماعي، فعاليت‌هاي تحول‌گرايانه صورت پذيرفت. در اين پژوهش با استفاده از روش بررسي اسناد تاريخي مربوط به پيش و پس از انقلاب و به‌كارگيري روش تحليل متحواي كيفي براي بررسي محتواي شرح وظايف نهادهاي تبليغي، به تحليل نسبت يادشده پرداخته‌ايم.