ارزيابي تغييرات مكاني كيفيت فيزيكي خاك يك مزرعه كلزا (Brassica napus) در منطقه بيلوار كرمانشاه

دركشاورزي دقيق، سيستم رتبه‌بندي قابليت توليد يك ابزار مهم در ارزيابي كمّي كيفيت خاك است. به‌منظور ارزيابي تغييرات مكاني شاخص‌هاي كيفيت فيزيكي خاك يك مزرعه كلزا (Brassica napus)، مطالعه‌اي در دشت بيلوار كرمانشاه انجام شد. تغييرپذيري مكاني ويژگي‌هاي ﺧﺎك در ﻳﻚ ﺷﺒﻜﻪ منظم (اﺑﻌـﺎد 100 ×100 ﻣﺘﺮ) با استفاده از تكنيك‌هاي زمين‌آمار و ﻧﺮم اﻓـﺰار ArcGIS انجام شد. پنج پارامتر مهم فيزيكي خاك شامل جرم مخصوص ظاهري (BD)، تخلخل غيرموئينگي (NCP)، هدايت هيدروليكي اشباع (Ks)، رطوبت قابل دسترس (AWC) و كربن آلي (OC) خاك تعيين شدند. شاخص رتبه‌بندي فيزيكي (PRI) در هر نقطه نمونه‌برداري نيز با حاصل‌ضرب ارزش پنج پارامتر مورد بررسي تعيين گرديد. نتايج نشان داد كه دامنه تأثير نيم‌تغييرنما (سمي‌واريوگرام) براي پارامترهاي Ks و AWC بين 137 تا 145 متر و براي پارامترهاي پارامترهاي OM، BD و NCP به نسبت بلند (161 تا 205 متر) بودند. ساختار مكاني رس و تخلخل غيرموئينگي متوسط (به ترتيب برابر با 0/68 و 0/28) و بقيه پارامترها ضعيف به‌دست آمد. همچنين، همبستگي بين PRI و عملكرد بيولوژيكي كلزا به نسبت خوب بود (0/68=R2). بررسي نقشه‌هاي پهنه‌بندي ويژگي‌هاي فيزيكي خاك بيانگر افزايش BD و كاهش پارامترهاي AWC و NCP، به تناسب تغيير بافت خاك و ميزان ماده آلي در بعضي نقاط مزرعه بود. بطور كلي، شاخص PRI يك ابزار مهم در ارزيابي كمّي شرايط فيزيكي خاك است كه با توجه به آن و بر اساس نقشه‌هاي پهنه‌بندي، مي‌توان در راستاي بهبود كيفيت فيزيكي خاك در مزارع كشاورزي اقدام كرد.