تحليل روند و نقاط تغيير در سري‌هاي زماني تراز آب چاه‌هاي كم‌عمق و عميق حوضه آبريز گرگانرود

مطالعه كمي منابع آب زيرزميني و پايش دقيق روند تغييرات آن طي گذر زمان، به‌ويژه در مناطقي كه با محدوديت منابع آبي روبه‌رو هستند، امري ضروري براي سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي براي مديريت صحيح و بهره‌برداري پايدار اين منابع در آينده محسوب مي‌شود. استان گلستان به‌عنوان يكي از استان‌هاي نيمه‌خشك ايران، به‌دليل برداشت‌هاي بي‌رويه از سفره آب زيرزميني در چند سال گذشته، با افت تراز و شوري آب زيرزميني مواجه شده است. دشت گرگان با وسعت حدود 4727 كيلومترمربع، يكي از بزرگترين دشت‌هاي ايران و مهم‌ترين دشت استان گلستان از نظر توليد محصولات كشاورزي راهبردي مبتني بر آبياري است. در اين دشت شبكه‌اي از پيزومترها و چاه‌هاي مشاهده‌اي وجود دارد كه اندازه‌گيري مستمر ماهانه بيش از 30 سال را شامل مي‌شوند. اين پژوهش با هدف بررسي روند تغييرات تراز آب زيرزميني در چاه‌هاي كم‌عمق (دوره 30 ساله (1368-1397)) و عميق (دوره 22 ساله (1397-1376)) انجام شد. از روش من- كندال براي آشكارسازي روند و روش‌هاي پتيت، نرمال استاندارد و بويژاند براي شناسايي نقاط تغيير ناگهاني در سري‌هاي زماني تراز آب زيرزميني در 49 چاه كم‌عمق و 12 چاه عميق استفاده شده است. نتايج اين پژوهش نشان داد كه تراز آب‌ زيرزميني در اكثر چاه‌هاي مورد مطالعه داراي روند معني‌دار كاهشي در سطح معني‌داري 5 درصد بودند. همچنين بيشترين مقدار افت آب زيرزميني در نواحي جنوبي و جنوب‌غرب دشت است كه علت آن را مي‌توان علاوه بر برداشت زياد آب از چاه‌ها به‌دليل نزديك بودن به مناطق شهري و برخي از شرايط محلي از قبيل نزديكي چاه‌هاي اين منطقه به ارتفاعات كوهستاني و قرارگيري آن‌ها در مرز ورودي آبخوان دانست. به همين ترتيب در ميانه‌هاي دشت افت كاهش يافته و در نواحي شمالي و حاشيه درياي خزر ميزان افت كم مي‌شود. از جمله علل افت كم در ناحيه شمالي دشت را مي‌توان نزديكي به درياي خزر و سطح ايستابي بالا و در نتيجه نامناسب بودن كيفيت آب و زمين (شوري زياد و حاصل‌خيزي كم) مرتبط دانست كه باعث شده است، برداشت آب از اين منطقه كمتر باشد.