تأثير كوتاه‌مدت جهت خاك‌ورزي و مقدار مصرف مالچ بر ويژگي‌هاي فيزيكي خاك در كشتزار ديم گندم

بهبود ويژگي‌هاي فيزيكي خاك و افزايش نگهداشت آب در خاك از راه‌كارهاي مديريتي در حفظ منابع آب و خاك و افزايش عملكرد محصول در كشتزارهاي ديم گندم هستند. اين پژوهش به‌منظور بررسي نقش جهت خاك‌ورزي و مقدار مصرف كاه و كلش گندم در بهبود برخي ويژگي‌هاي فيزيكي خاك در يكي از كشتزارهاي ديم گندم در زنجان انجام شد. آزمايش مزرعه‌اي در دو جهت خاك‌ورزي: موازي شيب و روي خطوط تراز و پنج سطح كاه و كلش گندم (اختلاط بقاياي گندم به مقدار صفر، 25، 50، 75 و 100 درصد پوشش سطح معادل با 6 تن در هكتار) در قالب طرح بلوك‌هاي كاملا تصادفي با سه تكرار اجرا شد. در مجموع 30 كرت به ابعاد 2 متر در 5 متر احداث شد. بر اساس نتايج، نفوذپذيري و محتواي رطوبتي خاك به‌شدت تحت تأثير جهت خاك‌ورزي بودند؛ در حالي كه اثرهاي آن بر ظرفيت نگهداري خاك چشم‌گير نبود. اين ويژگي فيزيكي خاك تحت تأثير ويژگي‌هاي ذاتي خاك از جمله توزيع اندازه ذرات بود. تغيير جهت خاك‌ورزي از موازي شيب به روي خطوط تراز موجب بهبود نفوذپذيري خاك (11 درصد) و محتواي رطوبتي (9درصد) شد. همه ويژگي‌هاي فيزيكي خاك تحت تأثير مقدار مصرف كاه و كلش گندم قرار گرفتند. افزايش محتواي رطوبتي خاك در تيمارهاي مالچ‌دهي شده همگام با افزايش ظرفيت نگهداري آب خاك و سرعت نفوذ آب بود. بيشترين مقدار رطوبت حجمي خاك در تيمار 100 درصد مالچ (10/62درصد) بود كه نسبت به تيمار شاهد 11 درصد افزايش نشان داد. با اين حال تفاوتي معني‌دار بين تيمار 100 درصد مالچ و تيمار 75 درصد وجود نداشت. به‌طور كلي اين مطالعه نشان داد، به‌كارگيري سطح 75 درصد مالچ كاه وكلش و خاك‌ورزي روي خطوط تراز در كشتزار‌هاي ديم به‌عنوان راه‌كار اساسي براي بهبود ويژگي‌هاي فيزيكي خاك و مهار هدررفت آب در كشتزار‌هاي ديم مناطق نيمه‌خشك است.