ارزيابي كيفيت آب‌هاي سطحي حوضه رودخانه گرگانرود براي مصارف مختلف با رويكرد شاخص كيفيت آب كانادا (CCME)

خصوصيات كيفي آب از مؤلفه‌هايي است كه لحاظ آن در برنامه‌ريزي‌هاي مربوط به مديريت منابع آب، ارزيابي سلامت حوضه‌هاي آبخيز و همچنين اعمال تغييرات مديريتي ضرورت دارد. هدف از اين تحقيق، ارائه يك تصوير كلّي از وضعيت كيفيت آب‌هاي سطحي در حوضه رودخانه گرگانرود براي استفاده در طرح‌ها و برنامه‌هاي مديريت آبخيز است. بدين منظور از داده‌هاي ثبت شده تعدادي از متغيرهاي فيزيكوشيميايي آب (شامل آنيون‌ها و كاتيون‌هاي اصلي، TDS، EC، SAR، pH و سختي كل) در 25 ايستگاه هيدرومتري و شاخص كيفيت آب كانادا (CCME) براي ارزيابي استفاده شد. نتايج ارزيابي كيفيت آب براي مصارف شرب، كشاورزي و صنعت نشان داد كه به‌طور كلي، ميانگين شاخص كيفيت آب در سرشاخه‌ها و مناطق مرتفع، بيشتر از مناطق پايين‌دست و نزديك به خروجي حوضه است. فرايندهاي ژئوشيميايي و اضافه‌شدن انواع آلاينده به آب در مسير حركت آب از سرشاخه‌ها تا خروجي حوضه باعث كاهش كيفيت آب شده است. بالاترين كيفيت آب در سطح حوضه براي ايستگاه‌هاي كبودوال و شيرآباد و پايين‌ترين در ايستگاه باغه‌ساليان ارزيابي شده است. در مورد كيفيت آب براي مصرف شرب، از بين متغيرهاي منتخب براي ارزيابي، متغيرهاي سختي، بي‌كربنات و كلريد، عوامل تنزل كيفيت آب در سرشاخه‌ها و مناطق بالادست حوضه تشخيص داده شد. امّا به سمت پايين‌دست حوضه، با افزايش آلاينده‌هايي مانند TDS، سولفات و سديم، كيفيت آب رودخانه به‌شدت كاهش پيدا كرده و در وضعيت نسبتاً ضعيف تا ضعيف قرار گرفته است. كيفيت آب براي مصارف كشاورزي در اكثر ايستگاه‌هاي حوضه (حدود 60% ايستگاه‌ها) در طبقه عالي قرار دارد و عامل محدودكننده‌اي از منظر كيفي وجود ندارد. تنها در 3 ايستگاه در نزديكي خروجي حوضه ميزان بالاي كلريد، SAR و هدايت الكتريكي باعث شده كيفيت آب براي مصارف كشاورزي در طبقه نسبتاً ضعيف تا ضعيف قرار گيرد. در خصوص كيفيت آب براي مصارف صنعتي، تنها 28% از ايستگاه‌هاي هيدرومتري كه در سرشاخه‌ها قرار دارند، در وضعيت خوب ارزيابي شده است. سختي آب، اسيديته و TDS مهم‌ترين عوامل تنزل كيفيت آب براي مصارف صنعتي در مناطق بالادست حوضه و كلريد و سولفات عوامل كاهش كيفيت آب در پايين‌دست حوضه هستند. نتايج اين تحقيق مي‌تواند به برنامه‌ريزي‌هاي مديريت منابع آب، آبخيزداري و منابع طبيعي در حوضه گرگانرود كمك نمايد. امّا در بخش صنعت و به‌ويژه بهداشت و سلامت نياز به بررسي‌هاي تفصيلي‌تر، با درنظرگرفتن برخي ديگر از متغيرهاي مهم كيفيت آب (مانند نيترات، كليفرم كل، كليفرم روده‌اي و...) است.