ارتباط بين حساسيت به فرسايش و تخريب‌پذيري فيزيكي خاك در اثر تغيير كاربري زمين در عرصه‌هاي مرتعي منطقه نيمه‌خشك

فرسايش آبي مي‌تواند به‌شدت تحت‌تأثير تغيير كاربري زمين و تخريب فيزيكي خاك در اثر عمليات كشاورزي قرار گيرد. اين پژوهش به‌منظور بررسي اثرات تغيير كاربري مراتع ضعيف بر تخريب‌پذيري فيزيكي خاك و فرسايش خاك در عرصه‌هاي مرتعي منطقه نيمه‌خشك انجام شد. آزمايش در 42 نمونه خاك مربوط به هفت عرصه با كاربري مرتع ضعيف و زراعت ديم كه از خاك متفاوت (لوم رسي، لوم رس سيلتي، لوم رس شني، لوم سيلتي، لوم، لوم شني و شن لومي) برخوردار بودند، انجام شد. ويژگي‌هاي فيزيكي خاك در نمونه‌هاي هر دو نوع كاربري زمين اندازه‌گيري شد و تغييرات آن به‌عنوان تخريب فيزيكي خاك بيان شد. حساسيت به فرسايش در خاك‌ها تحت باران شبيه‌سازي‌شده با شدت 50 ميلي‌متري بر ساعت به مدت 60 دقيقه اندازه‌گيري شد. نتايج نشان داد كه تغيير كاربري زمين‌هاي مرتعي به زراعت ديم به‌شدت منجر به تخريب فيزيكي خاك‌ها مي‌شود؛ به‌طوري كه چگالي ظاهري، تخلخل كل، تخلخل درشت، رطوبت ظرفيت مزرعه، درصد رطوبت اشباع، اندازه خاكدانه، پايداري خاكدانه به‌ترتيب 28، 22، 41، 11، 5، 62 و 63 درصد در اثر تغيير كاربري زمين تخريب شدند. ويژگي‌هاي ساختماني خاك (اندازه خاكدانه و پايداري خاكدانه) بيشترين تخريب‌پذيري فيزيكي را داشتند. تغيير كاربري زمين حساسيت خاك‌ها را به فرسايش افزايش داد. ميان حساسيت به فرسايش در اثر تغيير كاربري و تخريب‌پذيري فيزيكي خاك رابطه معني‌دار وجود داشت. نتايج نشان داد كه خاك‌هايي كه از خاكدانه‌هاي درشت و پايدارتري برخوردارند، بيشترين تخريب‌پذيري فيزيكي را در اثر تغيير كاربري زمين ‌دارند و بيشترين حساسيت را به فرسايش نشان مي‌دهند.