گونه سازي، زيست دسترس پذيري و ارزيابي ريسك سلامتي عنصر سرب در خاك‌ هاي متأثر از فعاليت معدنكاري: مطالعه موردي معدن سرب و روي ايرانكوه (جنوب غرب اصفهان)

هدف از انجام اين پژوهش، بررسي گونه ‌سازي، زيست ‌دسترس‌پذيري، و خطر سلامتي عنصر سرب در خاك‎ هاي اطراف معدن ايرانكوه مي‌باشد. به اين منظور، پس از برداشت 20 نمونه خاك از پيرامون معدن پارامترهاي فيزيكوشيميايي خاك اندازه‌گيري شد. غلظت كل و زيست دسترس‌پذير عنصر سرب به ترتيب با استفاده از روش هضم كل و روش‎ آزمايشگاهي برون‌تني (in vitro) مورد ارزيابي قرار گرفت. گونه سازي عنصر سرب در نمونه‌هاي خاك انتخابي با استفاده از روش استخراج ترتيبي بررسي شد. مقدار pH ، ماده آلي، كربنات و ظرفيت تبادل كاتيوني نمونه‌هاي خاك مورد مطالعه به ترتيب بين بين 6.7 تا 8.2 ، 0.2 تا 4.8 درصد، 6 تا 48.5 درصد و 18 تا 11.2 ميلي‌اكي‌والان بر 100 گرم متغير است. غلظت كل عنصر سرب بين mg/kg 18.4 و mg/kg 2869 (ميانگين mg/kg 273.4) تغيير مي‌كند. سرب عمدتاً با فاز اكسيدي همراه است كه بيانگر منشاء انسانزاد اين عنصر و تحرك بالقوه آن است. بر اساس نتايج حاصل از آزمايش in vitro زيست‌دسترس‌پذيري عنصر سرب بسيار متغير است (بين 0.2 تا 45.4 درصد غلظت كل)، كه به‌دليل تفاوت در ويژگي‌هاي فيزيكوشيميايي خاك و منبع عنصر سرب مي‌باشد. مقدار ضريب خطر (HQ) براي مسيرهاي بلع، تماس پوستي و استنشاق، براي كودكان بيش‌تر از بزرگسالان، و براي مسير بلع نسبت به مسيرهاي ديگر بيشتر است. نتايج حاصل از ارزيابي خطر سرطان‌زايي (CR) نشان‌دهنده عدم وجود خطر سرطان‌زايي براي مسيرهاي تماس پوستي و استنشاق مي‌باشد، اما محاسبه خطر سرطان‌زايي براي مسير بلع با استفاده از داده‌هاي زيست‌دسترس‌پذير و كل نشانگر احتمال بروز سرطان براي ساكنين مجاور محدوده معدن مي‌باشد.