آينده‌پژوهي تنش و بحران آب در ايران

زمينه و هدف: آب به‌عنوان يكي‌از مؤلفه‌هاي مؤثر بر بحران‌هاي سياسي و امنيتي داخل كشورها، روابط بين دولت‌ها و يكي‌از چالش‌هاي مهم قرن حاضر به‌شمار مي‌رود. بحران كمبود آب در سطح جهاني و منطقه‌اي، تمايلات سياسي و اقتصادي خاصي را در مناسبات بين‌المللي شكل داده‌است. اين موضوع و پيامدهاي آن، در مناسبات بين‌المللي ايران با كشورهاي همسايه تأثير به‌سزايي خواهد داشت و به نقش مديريت منابع آب اهميت ويژه‌اي مي‌بخشد؛ از‌اين‌رو، مديريت منابع آب نقش مهمي را در كاهش تنش آب و شكل‌گيري امنيت پايدار در مناطق مختلف جغرافيايي ايران ايفا خواهدكرد.روش: پژوهش حاضر با رويكرد آينده‌پژوهي و به‌روش توصيفي به‌دنبال تحليل شاخص‌هاي بحران آب (بارش، آب زيرزميني و سطحي) بااستفاده‌از داده‌هاي ماهانه بارش، پيزومتري و هيدرومتري در محدوده فلات مركزي ايران است. نقشه پهنه‌بندي سطوح بحران براساس داده‌هاي فضايي ايستگاه‌ها، در نرم‌افزار جي. آي. اس تهيه و پس‌از آن، نقشه وضعيت تنش و ناآرامي در سطح مناطق مختلف حوضه فلات مركزي براي ده سال آينده ايران تهيه شد.يافته ها: شاخص هاي تحليل آب در حوضه آبريز فلات مركزي پايين تر از حد معمول و در سطوح بحراني، دسته‌بندي مي‌شوند. نشانه‌هاي بحران با تنش و ناآرامي‌هاي چند سال اخير در استان هاي يزد و اصفهان آغاز شده و پيش‌بيني روند بلندمدت ده سال آينده در نرم‌افزار درينك نشان‌دهنده كاهش مساحت تنش سطح 2 از 55 درصد به 46 درصد در10 سال آينده و افزايش مساحت تنش سطح 3 از 12 درصد به 20 درصد در ده سال آينده است و دامنه ناآرامي و تنش از استان‌هاي اصفهان و يزد به استان هاي تهران و البرز كشيده خواهد شد.نتايج: تنش منابع آب در سناريوي ده سال آينده حوضه آبريز فلات مركزي نشان از گسترش مساحت مناطق با سطوح تنش شديد و خيلي شديد دارد و اين يعني در10 سال آينده بر پايه سناريو شبيه‌سازي تغيير اقليم، وضعيت مديريت منابع آب بحراني‌تر خواهد بود و گسترش تنش از سطوح با تنش پايين‌تر به‌سمت سطوح با تنش شديد پيش خواهدرفت و اين مناطق (استان‌هاي تهران و البرز) به‌لحاظ شرب، كشاورزي و صنعت دچار تنش آبي مي‌شوند.