هستي شناسي وجود در سنّت پيشاصدرائي

فيلسوفان و متكلمان پيش از صدرالمتألهين در باره جايگاه هستي شناختي وجود ديدگاه هاي متنوعي داشتند. توجه به آراي آنان براي فهم اصالت وجود صدرائي بسيار مهم است. از سوي ديگر فيلسوفان و متكلمان در مواضع مختلفي به اين مسئله پرداخته اند و در برخي موارد نوعي ناسازگاري ظاهري نيز به نظر مي رسد. در آثار معاصر در باره اين ديدگاه هاي متنوع بررسي مستوفايي يافت نمي شود. اين مقاله در پي آن است كه بر اين مسئله پرتوي بيافكند. فيلسوفان مشائي وجود را موجود مي دانستند و به احتمال زياد آن را عرض قلمداد مي كردند. شيخ اشراق و طرفدارانش بر اين عقيده انتقاد كردند و وجود را معقول ثاني و غير موجود دانستند. بسياري فيلسوفان و متكلمان بعدي نيز در اين مسئله ديدگاه سهروردي را ترجيح دادند. برخي متكلمان، در عين انكار عرض بودن وجود، آن را موجود در خارج اما هم مصداق با ماهيت دانستند. به عقيده آنها ديدگاهشان در برابر انتقادات سهروردي مصون است. بنا به اين ديدگاه براي اينكه وجود، موجود باشد لازم نيست عرض در ماهيت باشد. مشكل ديگر مرتبط با اين مسئله اين بود كه فيلسوفان معتقد بودند مفهوم عامّ وجود داراي افراد خارجي است و آنها را وجود هاي خاص مي ناميدند. اين ديدگاه با معقول ثاني بودن وجود ناسازگاري دارد و محقق لاهيجي در صدد رفع تعارض برآمده است. بنا به راه حلّ لاهيجي وجود، خارجي است اما موجود در خارج نيست. اين راه حل خالي از اشكال نيست.