مطالعۀ كيفي رفتارهاي متظاهرانه در بين مردم شهر همدان

فرهنگ در جامعۀ ما به همان اندازه غني و گسترده است كه مطالعۀ آن، فقير و بسته. صدها خطوط فرهنگي و اجتماعي وجود دارد كه شناخت علمي آن‌ها مي‌تواند به حل مسائل اساسي جامعۀ ما ياري رساند. يكي از اين خطوط، رفتار رواني – اجتماعي دورويي است. مفهوم دورويي كه وسعت معنايي و كاربردي آن حيرت‌انگيز است، باوجود ظاهر غيراخلاقي آن، داراي كاركردهاي عديده‌اي است؛ به‌طوري‌كه يكي از حلقه‌هاي ناگسستني زنجيرۀ زندگي ما را تشكيل مي‌دهد. در اين راستا، اين پژوهش كيفي با هدف غايي مطالعۀ رفتارهاي متظاهرانه در بين مردم شهر همدان و با استفاده از طرح نظام‌مند نظريۀ زمينه‌اي انجام شده است. به اين منظور ضمن انجام مصاحبۀ باز با 24 نفر از ساكنين شهر همدان، مجموعه‌اي از مضامين اوليه طي فرايند كدگذاري باز گردآوري شدند و از دل آن‌ها مقوله‌هايي تحت عناوين: «مؤلفه‌هاي فرهنگي – اجتماعي»، «مؤلفه‌هاي روان‌شناختي»، «مؤلفه‌هاي اقتصادي» و «مؤلفه‌هاي ساختاري – سياسي» استخراج گرديد؛ سپس در مرحلۀ كدگذاري محوري، پيوند ميان اين مقوله‌ها ذيل عناوين: شرايط علّي، راهبردها، شرايط مداخله‌گر، پيامدها و راهكارهاي مقابله با رفتارهاي متظاهرانه در قالب كدگذاري تعيين شد. در ادامه و در مرحلۀ كدگذاري گزينشي، يكايك اجزاي پارادايم كدگذاري تشريح و دو الگوي «رفتارهاي متظاهرانۀ عامل محور» و «رفتارهاي متظاهرانۀ ساختار محور» كشف گرديد. نتايج حاكي از آن است كه نفاق و دورويي در سطح وسيعي؛ چه فردي و چه اجتماعي، در جامعه وجود دارد و اين پديده، محصول شرايط نامتجانس خانوادگي، محيطي، آموزشي، اقتصادي و سياسي غيرمتعادل و گاهي متضاد است. همچنين بر طبق يافته‌هاي پژوهش، شرايط زمينه‌اي چون: طبقۀ اجتماعي، تحصيلات، جنسيت و سن افراد بر روي بروز دورويي و تظاهر تأثيرگذار است. چنين شرايطي اين استعداد منفي و ناهنجار را در شخص به وجود مي‌آورد كه براي دستيابي به منافع فردي، هم‌زمان دو و گاهي هم بيشتر از دو شخصيت متضاد را در خود پرورش دهد؛ بنابراين، سرچشمه و خاستگاه رفتارهاي متظاهرانه، از عدم جامعه‌پذيري صحيح و نبود شفافيت و شكاف‌هايي در درون جامعه نسبت به مسائل گوناگون است و تا اين بستر از ميان نرود از بين بردن دورويي در جامعۀ ما، امري محال به نظر مي‌رسد كه اين مهم، نيازمند مسئوليت‌پذيري و همّت تك‌تك آحاد جامعه و مسئولين نظام است.