مقوله‌گرداني و نظام شمار در زبان فارسي

مقاله‌ حاضر درباره‌ ساختمان گروه شمار در زبان فارسي و مسئله‌ عدم مطابقت ظاهري ميان عدد و معدود در اين زبان است؛ به‌عبارتي، در پي يافتن پاسخ به اين پرسش است كه چرا در زبان فارسي با اعداد بزرگ‌تر از «يك» معدودِ مفرد به‌كار مي‌رود، يا چرا عدد و نشانه‌ جمع «ها/ان» در توزيع تكميلي با يكديگرند. اگر فرض كنيم كه در تمام زبان‌ها، همچون زبان‌هاي ژرمني و روميايي، بايستي مطابقت صوري (صرفي-نحوي) و معنايي ميان عدد و معدود وجود داشته باشد، هدف اين مقاله تبيين چگونگي برقراري اين رابطه ميان دو عنصر نام‌برده در نظام شمار زبان فارسي ا‌ست. رويكرد اتخاذشده در اين پژوهش رويكردي واژه-معنا بنياد است كه در بستر برنامۀ كمينه‌گرايي واژه‌گرا و با الهام از آراي معني‌شناسان صوري، ساختمان گروه شمار زبان فارسي را -كه ازجمله شامل عدد، طبقه‌بند و هستۀ اسمي ا‌ست- مورد بازنگري قرار مي‌دهد. در اين مقاله ضمن آشنايي با مبحث مقوله‌گرداني در معني‌شناسي صوري و طرح سه فرافكن جديد ذيل گروه حرف تعريف به نام‌هاي: گروه ميزان، گروه سور عددي و گروه تطابق، نشان خواهيم داد كه مطابقت لازم ميان عدد و معدود در فارسي نيز به‌مانند ديگر زبان‌ها، هم از جنبۀ معنايي و هم از جنبۀ صوري، پابرجاست. سرانجام با پذيرفتن ادات بودن نشانۀ جمع زبان فارسي در ساخت‌هايي كه اين عنصر با عدد و طبقه‌بند همراه است استدلال كرده و ثابت مي‌كنيم كه در چنين بافت‌هايي، «ها/ان» به‌عنوان يك ادات به اسم منضم مي‌شود.