ارزيابي خطرات سلامتي و بوم شناسي برخي فلزات سنگين در كاهو، كلم و خاك مزارع كشاورزي دزفول، رامهرمز و حميديه

زمينه و هدف: فلزات سنگين از انواع آلاينده هاي خطرناك موجود در محيط زيست هستند كه در مواد غذايي انباشته مي شوند. اين پژوهش با هدف ارزيابي خطر سلامت و آلودگي برخي فلزات سنگين در سبزي‌هاي كاهو و كلم كشت ‌شده در سه شهرستان حميديه، دزفول و رامهرمز استان خوزستان انجام شد. روش بررسي: نمونه برداري به‌ صورت تصادفي ساده، با سه تكرار و تعداد 15 نمونه از هر كدام از سبزي‌هاي كاهو و كلم كشت ‌شده در هر منطقه تهيه شدند. فلزات سنگين به كمك دستگاه جذب اتمي مدل پركين المر 4100 سنجش شدند. ارزيابي خطر فلزات سنگين با استفاده از شاخص هاي آلودگي خاك و ارزيابي خطر سلامت انجام گرديد. يافته ها: بالاترين ميزان فلز در كلم مربوط به روي (mg/kg 0/15±5/84) و پايين ترين مقادير فلز كروم در كاهو (mg/kg 0/005±0/11) به دست آمد. بر اساس ميزان جذب روزانه فلزات سنگين محصولات كاهو و كلم، نتايج نشان داد كه بالاترين مقادير شاخص مخاطره (HQ) را فلز سرب در كلم براي كودكان و بزرگسالان به ترتيب 8/5840 و 3/4253 در مقايسه با ساير فلزات سنگين داشتند. شاخص مخاطره فلزات نيكل و كروم در كلم بالاتر از كاهو بود، اما در مورد فلزات روي، مس و كبالت شاخص مخاطره در كاهو بالاتر از كلم به دست آمد. بالاترين مقدار شاخص سرطان زايي در كودكان براي مصرف كلم و فلز سرب 0/0291 بود. شاخص سرطان زايي فلز كروم در دو محصول كاهو و كلم (0/0003 و 0/0002) پايين ترين مقادير را داشت. خطر بوم شناسي فلزات سنگين در خاك مزارع كشاورزي رامهرمز بالاتر از شهرهاي دزفول و حميديه به دست آمد. فاكتور غني شدگي فلزات سرب، كروم، مس و كبالت در خاك‌هاي كشاورزي رامهرمز بالاتر از مناطق ديگر بود. شاخص زمين انباشتگي كروم، روي و مس در خاك مزارع كشاورزي دزفول بالاتر از خاك‌هاي حميديه و رامهرمز بالاتر بود. نتيجه گيري: با توجه با شاخص هاي آلودگي خاك، فلز كبالت نقش مهمي در آلودگي خاك دزفول، حميديه و رامهرمز داشت و فلزات سرب، نيكل، كروم، مس و روي آلودگي كمي در خاك مناطق مورد مطالعه داشتند. ارزيابي خطر سلامت فلزات سنگين خاك نشان داد كه شاخص خطر فلزات سنگين سرب، نيكل، كروم، مس، روي و كبالت پايين تر از 1 به دست آمد. شاخص سرطان زايي فلزات سنگين براي بزرگسالان و كودكان كمتر از 4-10 بود. ارزيابي خطر سلامت فلزات سنگين و شاخص مخاطره آنها نشان داد مصرف كاهو و كلم در اين مناطق مي تواند باعث مشكلات سلامتي در افراد شود.