پهنه بندي فضايي ضريب محروميت (شهري- روستايي) در استان هاي كشور

مقدمه: نابرابري درون ناحيه‌اي و بين ناحيه‌اي در بسياري از كشورها چالشي اساسي در مسير توسعه مي‌باشد. اين نابرابري يكي از مظاهر بارز كشورهاي جهان سوم بوده و ناشي از شرايط اقتصادي، اجتماعي و سياسي اين كشورها مي‌باشد. بنابراين تبيين اين نابرابري‌ها و تلاش براي رفع اين نابرابري‌ها يكي از اهداف اصلي برنامه‌هاي توسعه اقتصادي و اجتماعي بوده كه به رغم اجراي چندين برنامه توسعه در كشورمان، همچنان بسياري از مناطق، الگوي توسعه يكساني ندارند.هدف: با توجه به ضرورت برنامه‌ريزي و سياست‌گذاري براي توسعه مناطق كه نيازمند شناخت همه جانبه از الگوي توسعه و محروميت مناطق دارد، اين تحقيق به بررسي ميزان محروميت در مناطق كشور و توزيع جمعيت سكونتگاهي مناطق روستايي و شهري آن مي‌پردازد.روش‌شناسي: اين تحقيق در زمره مطالعات كاربردي و از نوع ماهيت توصيفي- تحليلي و اطلاعات آن به صورت اسنادي جمع‌آوري شد. براي سنجش محروميت اجتماعي 18 شاخص، محروميت اقتصادي20 شاخص و براي محروميت محيطي از 11 شاخص استفاده شد. اطلاعات شاخص‌ها به صورت اسنادي جمع‌آوري و به روش بهنجارسازي فازي، نرمال‌سازي و به منظور تحليل مناسب‌تر، اطلاعات هر يك از شاخص‌ها در SPSS به روش مك‌گراناهان وزن‌دهي شدند و با احتساب وزن آن‌ها امتياز هر شاخص در Excel محاسبه و با جمع امتياز هر شاخص ميزان محروميت مناطق به دست آمد.قلمرو جغرافيايي: قلمرو پژوهش از يك سو شامل تمام استان‌هاي كشور براساس آخرين تقسيمات سياسي كشور در سال 1395 و در سوي ديگر براي تحليل مناسب‌تر استان‌هاي كشور براساس پيوستگي جغرافيايي و پيوندهاي فضايي و مكاني به 5 منطقه، شمال، غرب و شمال غرب، مياني و مركزي، جنوب و جنوب غربي و شرق و جنوب شرقي تقسيم شدند.يافته‌ها: نتايج تحقيق نشان داد، سكونتگاه‌هاي روستايي به لحاظ محروميت اجتماعي و اقتصادي محروميت بيشتري نسبت به سكونتگاه‌هاي شهري داشته‌اند و اين سكونتگاه‌ها تنها به لحاظ محروميت محيطي، نسبت به سكونتگاه‌هاي شهري محروميت كمتري دارند. همچنين به لحاظ شاخص تركيبي محروميت كه از روش تجزيه و تحليل خوشه‌اي استفاده شد. استان‌هاي كشور به لحاظ محروميت در سه گروه محروميت پايين، متوسط و بالا طبقه‌بندي شدند و به موجب اين تحليل، استان‌هاي با سطح محروميت پايين بيشتر در نواحي مياني و مركزي كشور متمركز داشتند و اين مناطق بيشترين جمعيت شهرنشين كشور را شامل مي‌شوند و در مقابل مناطق سطح محروميت متوسط، بيشر در نواحي شرقي و غربي كشور بوده‌اند و اين استان‌ها بيشترين جمعيت روستانشين كشور را دارند.نتيجه‌گيري: سطح محروميت مناطق روستايي در مقايسه با مناطق شهري بيشتر بوده و اين موضوع علي‌رغم برنامه‌ريزي‌ كه براي كاهش اين سطح در برنامه‌هاي عمراني و توسعه در كشورمان انجام شده، اما همچنان مؤفقيت آميز نبوده است.