ارزيابي خطر زمين لغزش در حوضه آبخيز خانيان تنكابن با استفاده از مدل تحليل سلسله مراتبي و تحليل شبكه اي

مقدمه: زمين‌لغزش جابجايي به سمت پايين توده‌اي از مواد خاكي و سنگي به روي شيب مي‌باشد. اين پديده تاكنون باعث خسارات جاني و مالي زيادي در سراسر دنيا شده است. امروزه روش‌هاي مختلفي براي پهنه‌بندي خطر حركات توده‌اي زمين‌لغزش ارائه شده است، كه هريك از اين روش‌ها عوامل مختلفي را مدنظر قرار مي‌دهند. درك مكانيسم زمين لغزش و پهنه‌بندي مناطق مستعد به خطر وقوع زمين‌لغزش براي برنامه‌ريزي‌هاي كاربري زمين ضروري است. بديهي است كه توليد نقشه حساسيت به زمين لغزش مي تواند بينشي براي مديران كاربري اراضي و تصميم گيران باشد. هدف: هدف از مطالعه حاضر بررسي عوامل موثر در وقوع زمين‌لغزش در منطقه مورد مطالعه است. روش‌شناسي: در اين پژوهش به منظور ارزيابي خطر وقوع زمين‌لغزش در محدوده مطالعاتي خانيان از دو روشAHP  كه يك روش تصيم‌گيري چند متغيره مي‌باشد و ANP كه يك روش فراگير و چند منظوره تصيم‌گيري است، استفاده شده است. پس از تعيين تاثير و وزن هر كدام از اين عوامل در وقوع زمين‌لغزش با استفاده از دو روش AHP و ANP و تجزيه وتحليل و وارد كردن هريك از اين عوامل به صورت لايه اطلاعاتي در نرم افزار Arc GIS و تلفيق آن‌ها بر اساس وزن‌هاي تعيين شده، نقشه پهنه‌بندي مخاطره زمين‌لغزش در محدوده مطالعاتي تهيه شده است. قلمرو جغرافيايي: محدوده مطالعاتي خانيان يكي از زير حوضه‌هاي سه هزار تنكابن است كه در غرب استان مازندران و جنوب شرقي شهرستان تنكابن قرار دارد. يافته‌ها: در اين پژوهش از ده لايه اطلاعاتي شامل ليتولوژي، فاصله از گسل، شيب، جهت شيب، تراز ارتفاعي، كاربري اراضي، فاصله از جاده، بارش، فاصله از رودخانه و تراكم چشمه‌ها به عنوان عوامل موثر در وقوع زمين‌لغزش در نظر گرفته شده است. بيشتر زمين لغزش‌ها در كنار جاده‌ها مشاهده شد. بررسي وقوع زمين لغزش با فاصله از رودخانه نشان داد كه بيشتر در فاصله كمتر از 150 متر از شبكه رودخانه و در ارتفاعات مرتفع رخ داده است، همچنين سنگ شناسي به عنوان يكي از مهم‌ترين عوامل در پهنه‌بندي خطر زمين‌لغزش در نظر گرفته شده است. نتيجه‌گيري: نتايج مدل نشان داد كه روش ANP از دقت بيشتري نسبت به روش AHP برخوردار مي‌باشد، زيرا ترتيب اولويت‌بندي عوامل موثر در آن منطقي‌تر و قابل قبول‌تر بوده  كه در اين ميان با توجه به عوامل موثر زمين‌لغزش در روش ANP، پارامترهاي شيب زمين، كاربري اراضي و ليتولوژي بيشترين اهميت را در توسعه زمين‌لغزش به خود اختصاص داده‌اند، چون امكان مقايسه زير معيارها را فراهم مي كند. بازديدهاي ميداني هم اين موضوع را ثابت كرده است. اما نتايج حاصل از روش AHP نشان مي‌دهد كه عامل ليتولوژي و كاربري اراضي بيشترين نقش را در شكل‌گيري زمين‌لغزش و گسترش آن در محدوده مطالعاتي دارد و ساير عوامل نقش كنترل‌كننده و تشديد‌كننده دو عامل مذكور را دارند.