بررسي شناختي مفهوم‌سازي «عين» در اصطلاحات زبان عربي

بنا بر يافته‌هاي زبان‌شناسي شناختي‌، بدن انسان و تجربه‌هاي فيزيكي او نقش مهمي در معماري شناختي وي دارد؛ موضوعي كه تحت عنوان «شناخت بدنمند» از محوري‌ترين اصول نگرش ‌شناختي به زبان است. يكي از نمود‌هاي اين اصل، استفاده از بدن واژه‌ها در توصيف مفاهيم انتزاعي است؛ پديده‌اي كه در همۀ زبان‌ها يافت مي‌شود و بستري مناسب براي مطالعه مفهوم‌پردازي‌هاي ذهني و به‌تبع آن فرهنگي هر قومي است. پژوهش حاضر با تكيه‌بر روش توصيفي تحليلي، نام اندام «عين» را به عنوان پربسامدترين اندام واژه‌ در فرهنگ سه‌جلدي «المعجم الموسوعي للتعبير الاصطلاحي في اللغه العربيه» اثر «محمد محمد داود» مورد واكاوي قرار داده است تا مشخص نمايد عرب‌زبانان چگونه و در مفهوم‌سازي چه حوزه‌هايي از آن استفاده كرده‌اند؟ بررسي داده‌ها حاكي از آن است كه نام اندام «عين» در اين زبان ابزاري شناختي است كه مفهوم پرداز حوزه‌هاي مقصد متعددي است كه بيشتر آن‌ها حوزه‌هاي انتزاعي هستند و با حوزه‌هاي مقصد متداولي كه «كووچش» (1946) معرفي كرده است همخواني دارند؛ «حالت‌ها و كنش‌هاي روان‌شناختي و ذهني»، «تجربه‌ها» و «فرآيندهاي اجتماعي» ازجملۀ آن‌هاست كه در اين ميان، بسامد «حوزه‌هاي عملكردهاي روان‌شناختي و ذهني» قابل تأمل است. تحليل شناختي اين اصطلاحات با سازوكار‌هاي شناختيِِ استعارۀ مفهومي، مجاز مفهومي و دانش متعارف قابل انطباق است كه نگاشت‌هاي استعاري «چشم، ظرف است»، «چشم، انسان است» و مجاز «ابزار به جاي كنش»، از بيشترين فراواني برخوردار است.