بررسي‌ ساخت‌آغازگري در متون ‌فارسي‌ ميانه از منظر‌ فرانقش متني رويكرد نقشگراي ‌هليدي

اين پژوهش مي‌كوشد تا به بررسي برخي ويژگي‌هاي متني در متون دوره‌ ميانه زبان فارسي بپردازد. پژوهش حاضر مي‌تواند زمينه‌اي را براي مقايسه‌ متون دوره‌هاي پيشين زبان فارسي با فارسي امروز فراهم آورد. بر اساس چنين دستاوردهايي، مي‌توان بررسي كرد كه در سطح بازنمايي ساخت آغازگري و نحوۀ چينش پيام چه تغييراتي در روند تكوين زبان فارسي صورت گرفته است. بنا بر نظر هليدي ـ متيسون، آغازگر نقطه‌ عزيمت پيام است و جايگاه بند را در درون متن تعيين مي‌كند. به‌منظور انجام پژوهش حاضر، متن روايي كارنامه اردشير بابكان و متن اندرزي دينكرد ششم انتخاب شدند. نتايج نشان مي‎دهند كه بيشترين بسامد وقوع آغازگر در هر دو متن، متعلق به آغازگرهاي مركب و بي‌نشان است و بسامد آن در هر متن تقريبا 65% است. در اين ميان، الگوي «آغازگر متني (ساختاري) + آغازگر مبتدايي» بالاترين درصد وقوع را دارد. باتوجه‌به اين امر مي‌توان ادعا كرد كه در اين دوره براي آغاز پيام غالباً از اين الگو استفاده مي‌شده است. درصد وقوع آغازگرهاي بينافردي (وجه) در كارنامه اردشير بابكان بسيار پايين است، باوجوداين، درصد وقوع اين آغازگر در دينكرد ششم قابل‌توجه است. نكته‌ قابل‌تأمل ديگر در متن دينكرد ششم وجود آغازگرهاي گسسته است، يعني بخشي از آغازگر در ابتداي جمله مي‌آيد و پس از آن اجزاي ديگر جمله قرار مي‌گيرند؛ ادامۀ آغازگر بعد از اجزاي ديگر جمله مي‌آيد. همچنين، بررسي ويژگي نشانداري و بي‌نشاني در فارسي ميانه و مقايسه آن با فارسي امروز نشان­دهنده‌ تغيير در گروه هاي نشانداري و بي‌نشاني در زبان فارسي است. اين امر مي‌تواند زمينه را براي مطالعات شناختي بازكند.