بررسي چند معنايي فعل «بستن» بر اساس طرحواره هاي تصويري

پژوهش حاضر كوششي است براي تحليل چند معنايي فعل «بستن» با بهره‏گيري از ابزار نظري مطرح در معني ‏شناسي شناختي. معاني فعل «بستن» به روش كتابخانه‏اي از فرهنگ‏هاي سخن، دهخدا، فرهنگ فارسي صدري افشار، فرهنگ فارسي گفتاري و البته، فرهنگ ريشه‏شناختي زبان فارسي گردآوري و با هم مقايسه شد. در پژوهش حاضر، از روش تحليل كيفي براي توصيف معاني و تعيين چگونگي ارتباط معاني يادشده استفاده شده است. به ‌اين ‌منظور، ابزار نظريِ طرحواره‏هاي تصويري در چارچوب معني‏شناسي شناختي و به ‌طور خاص، مدل پيشنهادي جانسون و شرح و بسط آن از سوي ايوانز و گرين و ايوانز به كار گرفته شده است. تحليل معاني طرحواره‏اي فعل «بستن» نشان مي‏دهد كه از ميان 24 معني، 11 مورد طرحواره‌ نيرو داريم كه به‌طور خاص ايجاد مانع با ماهيتي فيزيكي يا انتزاعي را نشان مي‏دهند و 18 مورد طرحواره‌ پيوند با ماهيت فيزيكي يا انتزاعيدر تحقق معنايي فعل «بستن» داريم. در يك مورد نيز، افزون‌بر طرحواره‌ پيوند، امكان قائل‌شدن به طرحواره‌ انشعاب وجود داشت. اين در حالي است كه ملاحظات ريشه‏شناختي نشان مي‏دهند فعل «بستن» از يك ريشۀ واحد مشتق شده و به‌صورت كنوني خود درآمده است و آن، band در فارسي باستان و اوستايي و bandh در سنسكريت بوده است. اين امر وجود طرحواره‏هاي متفاوت غيرمرتبط را مجاز نمي‏دارد. علت آن است كه باتوجه‌به زمينه‏سازي طرحواره‏هاي تصويري براي تشكيل معاني به‌دليل ماهيت پيش ‏مفهومي آنها، در صورت نبود ارتباط بين عناصر پيش‏مفهومي، ارتباط ميان معاني از دست مي‏رود. در پژوهش حاضر استدلال مي‏شود كه طرحواره‏هاي متداعي با معاني، ارتباط ميان معاني فعل «بستن» را چگونه نشان مي‏دهند.