مصدر فارسي چه ماهيتي دارد و چگونه فرافكن مي‏ شود؟ تبييني در چارچوب صرف توزيعي

پيرامون مصدر و ساخت نحوي ‏اش اتفاق ‌نظر وجود ندارد؛ برخي آن را اسم و ديگران فعل مي‏دانند. دستۀ سومي نيز بنابه رفتار اسم‏ ـ ‏فعل ‏گونۀ آن، مصدر را ذيل مقولات مشكّك يا مقوله‏پذير در بافت، تلقي مي‏كنند. در پژوهش حاضر برآن بوديم تا بدون نياز به نگرش سوم، پيشنهادي براي سلسله‏مراتب فرافكني مصدر در چارچوب صرف توزيعي ارائه كنيم؛ به‌نحوي كه نه‌تنها منطبق بر ويژگي‏هاي دوگانۀ اسم‏ ـ ‏فعل ‏گونه‏اش باشد، بلكه نشان دهد چگونه مصدر فارسي در مقام صفت نيز مي‏تواند ايفاي نقش ‏كند. در نيل به اين هدف، ساخت نحوي و ويژگي‌هاي مصدر فارسي بررسي شدند كه اين ويژگي‏ها، افزون‌بر موارد پيش‏گفته در ساير مطالعات، از اين قرار بودند: مصدر فارسي با مصدر زبان‏ هايي نظير انگليسي متفاوت است و از جنبه‏هايي به اسم‏مصدر ميل مي‏كند، گرچه رفتار آن مطلقاً بر اسم‏مصدر نيز منطبق نيست. بنابراين، ماهيت مصدر فارسي با هر دو مقولۀ مصدر و اسم‌مصدر انگليسي تفاوت دارد و به‏تبع، اشتقاق‏شان يكسان نخواهد بود؛ پرسشواژه در ساخت مصدري به كار مي‌رود؛ مصدر (منفي) مي‌تواند به هيچ‌واژه مجوز حضور بدهد؛ همچنين، مصدر مي‌تواند نه به‌عنوان اسم و نه به‌عنوان فعل، بلكه در مقام صفت به كار رود. بدين‌ترتيب، پيشنهادي براي سلسله‏مراتب فرافكني مصدر ارائه شد و جايگاه ادغام وند مصدري نيز بررسي شد. شواهد نشان دادند كه برخلاف فرض‏هاي محتمل اوليه، هيچ‏كدام از هسته‌هاي اسم كوچك، زمان و فعل كوچك محل درج وند مصدري فارسي نيستند. درنهايت، اتخاذ رويكرد صرف توزيعي اجازه داد رابطۀ ميان فعل خودايستا و صورت متناظر مصدري‌اش در قالب فرايندهاي نحوي مشتركي منعكس شود.