ارزيابي مسيرهاي سازگاري با تغيير اقليم در حوضه آبريز كارون 3

زمينه و هدف: برنامه ريزي تطبيقي و تخصيص آب در شرايط تغيير اقليم به دليل عدم قطعيت هاي مختلف با چالش هاي عميقي مواجه است. در اين شرايط تصميماتي بايد اتخاذ شوند كه از استواري بيشتري برخوردار باشند و در سناريوهاي مختلف اقليمي همچنان كاركرد خود را حفظ نمايند. اين مطالعه با هدف برنامه ريزي اقدامات سازگاري كشاورزي در شرايط عدم قطعيت اقليمي در حوضه آبريز كارون 3 با استفاده از رويكرد تصميم گيري استوار (RDM) انجام شد. براي تحقق اين هدف، از مدل هاي GCM تحت دو سناريوي انتشار (RCP4.5 و RCP8.5) و مدل WEAP براي شبيه سازي وضعيت موجود منابع و مصارف آب حوضه استفاده شد. رواناب و سطح زير كشت به عنوان پارامترهاي داراي عدم قطعيت در نظر گرفته شدند. روش پژوهش: براي تحقق هدف تحقيق، از مدل WEAP براي شبيه سازي وضعيت موجود منابع و مصارف آب حوضه استفاده شد. از آنجا كه تحت اثر تغيير اقليم پارامترهاي بارش و دما محدوده در آينده دستخوش تغييرات مي گردد از سه مدل EC-EARTH، CNRM-CM5 و GFDL-ESM2M تحت دو سناريو RCP4.5 و RCP8.5 براي بررسي ميزان تغييرات دما و بارش دوره آتي استفاده شد. همچنين در اين پژوهش براي شبيه سازي رواناب دوره آتي رودخانه كارون از مدل بارش-رواناب IHACRES استفاده شد. اقداماتي همچون افزايش 10 درصدي راندمان آبياري (S1) و تغيير الگوي كشت (S2) به عنوان اقدامات سازگاري موثر در بخش كشاورزي در نظر گرفته شد. در نهايت با استفاده از رويكرد تصميم گيري استوار (RDM) استحكام راهبردهاي ارائه شده تحت عدم قطعيت هاي موجود براي دوره آتي مورد بررسي و ارزيابي قرار گرفت. RDM بر اساس دو رويكرد اثر عدم قطعيت را به مينيمم ترين حالت ممكن مي رساند. رويكرد پشيماني (Regret Method) كه با مينيمم كردن ميزان انحرافات در عملكردهاي ناشي از عدم قطعيت در مقايسه با حالت ايده آل به دست مي آيد و رويكرد استحكام و يا مرز رضايتمندي كه محاسبه كسري از سناريوهايي كه معيارهاي طراحي شده را برآورده مي كنند به دست مي آيد. يافته‌ها: نتايج شبيه سازي رواناب دوره آتي (2030-2055) نشان مي دهد ميزان رواناب رودخانه كارون به نسبت دوره پايه كاهش 8-22 درصدي را در ماه هاي مختلف خواهد داشت. ارزيابي نتايج شبيه سازي مدل WEAP در وضعيت موجود نياز شرب تقريبا در اكثر بخش ها به صورت كامل تامين مي گردد و تنها در بخش هاي A8 يا همان محدوده مطالعاتي 2301 (خرمشهر) و A6 (محدوده هاي مطالعاتي لالي و انديكا) با كمبود آب مواجه هستند. همچنين نتايج نشان داد كه در بخش صنعت كمبودي مشاهده نمي شود. در اين ميان بخش هاي A1، A2 و A3 با كمبود منابع آب در بخش كشاورزي روبه رو هستند. نتايج نشان مي دهد با توجه به كمبودها در شرايط موجود، حوضه آبريز بهشت آباد پتانسيل لازم براي انتقال آب به حجم 580 ميليون متر مكعب در سال توسط تونل بهشت آباد به حوضه آبريز زاينده رود را نخواهد داشت. همچنين نتايج نشان داد شاخص رضايت مندي استراتژي 2 و استراتژي 1 به ترتيب 0.78 و 0.65 مي باشد. همچنين مقايسه نتايج شاخص پشيماني نشان مي دهد استراتژي 2 استحكام بالاتري به نسبت استراتژي 1 دارد. نتايج: در نهايت براساس رويكرد تحقيق و تعريفي كه از تصميم گيري استوار ارائه شد، نتايج نشان داد كه استراتژي تغيير الگوي كشت مي توانند به عنوان راهبردي استوار در دستور كار قرار گيرند، بطوريكه توانسته در طيف وسيعي از شرايط عدم قطعيت و سناريوهاي اقليمي عملكرد خود را در حدود وضع موجود حوضه حفظ نمايد. نقطه قوت اصلي اين مطالعه روش شناسي نظامند آن است كه به تصميم گيري آگاهانه تر و طراحي برنامه هاي تطبيقي جامع كمك مي كند. همچنين با در نظر گرفتن اهداف و شاخص هاي مختلف مي تواند براي ساير حوضه ها نيز قابل اجرا باشد. با اين حال، مطالعات آينده در مورد عدم قطعيت هاي تغييرات آب و هوا و ارزيابي اجتماعي-اقتصادي اقدامات سازگاري، حوزه هاي ديگري هستند كه مي توانند تحليل ها را بهبود بخشند.