بررسي و تحليل تأثير جادوي مجاورت در آفرينش موسيقي و معنا در خطبه 93 نهج‌البلاغه موسوم به خطبه فتنه

ازجمله ويژگي‌هاي ستودني نهج‌البلاغه كه در خوانشي انديشه محور حاصل مي‌آيد، همگوني موسيقايي و معنايي آن است. پيوند موسيقايي و معنايي عبارات نهج‌البلاغه از رهگذر عنصري فرماليستي به‌نام «ﺟﺎﺩﻭﻱ ﻣﺠﺎﻭﺭﺕ» محقق مي‌شود. تأثير هنري و زيبايي‌شناسي اين پديده در تاريخ شاهكارهاي ادبي و موسيقايي دنيا و نيز در كتب ديني و مقدس جهان بالأخص قرآن كريم و نهج‌البلاغه امري شگفت و تعيين‌كننده است. آنچه اين پژوهش درصدد پاسخگويي بدان است چگونگي همگوني موسيقايي و معنايي عبارات مختلف خطبه فتنه از طريق جادوي مجاورت است. براي اين منظور، با روش توصيفي تحليلي، هنرسازه­هايي را كه در فرايند انتخاب و تركيب واژگان بر محور هم‌نشيني، دست به آشنايي‌زدايي و ايجاد موسيقي در بافت معمول كلام مي‌زند، شناسايي شده است، سپس معاني تازه‌اي كه از اين رهگذر در اسلوب و ساختاري نو خلق مي‌شود نشان داده شده است. آنچه از اين پژوهش به‌دست آمد، بيانگر اين مهم است كه جادوي مجاورت در كلام حضرت امير(ع) علاوه بر همگوني نظام آوايي، با رخنه در دروني‌ترين لايه‌هاي بافت كلام نيز كه همان موسيقي معنوي است دست به آفرينش معاني مي‌زند و اين‌گونه قدرت تأثيرگذاري كلام را بر مخاطب فزوني مي‌بخشد.