مطالعه بينامتني نقشمايه‌هاي اسطوره‌‌اي،سنتي و مذهبي در آثار نقاشيخط مكتب سقاخانه

«سقاخانه» اصطلاحي است كه نخستين بار كريم ‌امامي براي توصيف آثار گروهي از هنرمندان ايراني كه مي‌كوشيدند «سنت» را در قالبي نو بيان كنند، به‌كار‌ برد. هنرمندان سقاخانه هويت «ايراني» را نه در حال (جامعه در حال گذار)، بلكه در گذشته (سنت‌‌هاي غني فرهنگي) مي‌جستند. سقاخانه كوششي جدي جهت توافق سنت و مدرنيته بود. «نقاشيخط» اصطلاحي است براي توصيف نوعي نگارش توأم با رنگ‌آميزي كه غالباً در آن از شگردهاي خوش‌نويسي سنتي استفاده مي‌شود و معمولا فرم‌كلمات بيش از معناي آن‌ها اهميت دارد. اين نوشتار به روش توصيفي تحليلي و با استفاده از رويكرد بينامتني انجام شده است. گردآوري اطلاعات برآمده از مطالعات كتابخانه‌اي و وبگاه‌هاي اينترنتي است. اين پژوهش در پي پاسخ به اين پرسش‌ها است كه: 1) نقش‌مايه‌هاي اسطوره‌اي، سنتي و‌ مذهبي درآثار نقاشيخط هنرمندان مكتب سقاخانه چيستند؟ و 2) محتويات مشترك و بينامتني در اين آثار شامل چه حوزه‌هايي مي‌شوند؟ جامعه آماري در اين پژوهش، سي تابلو از آثار نقاشيخط استادان مكتب سقاخانه (فرامرز پيلارام، صادق تبريزي، رضا مافي، حسين زنده رودي، ناصر اويسي و ژازه تباتبايي) است؛ كه در اين مقاله، به چهار اثر از چهار هنرمند پرداخته شده است. در روند مطالعه اين پژوهش، ويژگي‌ها و علل شكل‌گيري اين جريان و نشانه‌هاي استفاده شده در اين آثار مورد بررسي قرار گرفت. در اين پژوهش، شناسايي مشتركات و تاثيرگيري ها و انتقال هاي مفهومي و بينامتني در آثار هنرمندان مكتب سقاخانه ايران به‌عنوان هدف اصلي و شناسايي جايگاه اين هنر و رابطه آن با دو حوزه مستقل نقاشي و خوش‌نويسي و هم‌چنين، تطور نگاه هنرمندان سقاخانه اي به مسالهِ آيين، اسطوره و مولفه هاي مذهبي به‌عنوان اهداف فرعي دنبال شدند. با بررسي فضاي اين آثار اين يافته‌ها به‌دست آمده است: در مرحله نخست، محتويات و مشتر‌كات بينامتني در آثار بررسي شده، عبارتند از: عناصر مذهبي نظير قفل، علم، پنجه و...، نمادهاي سنتي و ايراني، نظيرِ درخت سرو، بته‌جقه، طلسمات، اسب‌ها، مينياتورها، خط‌نستعلق و شكسته و نمادهاي اسطوره‌اي نظيرِ شير و خورشيد كه بيش‌ترين استفاده از نمادهاي مذهبي بوده و عناصر و نماد‌هاي موجود در سقاخانه‌ها تقريبا به‌صورت مشترك در آثار همه اين هنرمندان ديده مي‌شود. البته، شايان توجه است كه اين عناصر و نماد‌هاي مذهبي نيز ريشه در آثار سنتي و ايراني دارند.