رابطه نفس و بدن در علم و عمل؛ از حيات تا موت (با تأكيد بر رويكرد صدرايي)

انسان دو بعد وجودي دارد: بدن و نفس. نفس را كمال اول بدن دانسته‌اند، يعني كمالي كه انسانيت انسان به آن است. يعني بدون نفس، انسان جز جمادي بي حيات نخواهد بود. پس مهم ترين بعد وجودي انسان نفس اوست، اما نفس با بدن ارتباط دارد و درباره تعلق نفس به بدن ترديدي نيست. تعلق آن تدبيري است نه حلولي. نفس خود آگاه است و وجود خود را بالبداهه ادراك مي‌كند. بدن به منزله مَركب نفس است. مادامي كه نفس به بدن نياز دارد، آن را تدبير مي‌كند. هنگامي كه قوا و استعدادهايش به فعليت رسيد، رهايش مي‌كند. موت، يعني آغاز حركتي نوين براي رسيدن به هدفي ديگر. آنچه سبب حيات است سبب موت نيست؛ بلكه آنچه سبب موت است سبب حيات است. بعد از حيات دنيوي نوبت به موت مي‌رسد. موت دنيوي، مقدمه حيات برزخي و موت برزخي مقدمه حيات اخروي است. نفس در همه اين مراحل، مدبر بدن است، اعم از بدن دنيوي و برزخي و به تعبير دقيق صدرائي، حامل بدن است. در اين نوشتار با روش تحليلي-توصيفي به بررسي چگونگي رابطه نفس و بدن خواهيم پرداخت.