تحليل لايه‌اي علل ناپايداري تالاب‌هاي ايران

تالاب‌ها به عنوان يكي از غني‌ترين اكوسيستم‌هاي كره زمين، بيشترين تنوع زيستي را به خود اختصاص داده‌اند. امروزه با گذر زمان و افزايش جمعيت انساني، بهره‌برداري از منابع تالاب‌ها و سرزمين‌هاي پيراموني آن با شدت و حجم بالايي در حال انجام بوده كه آثار جبران‌ناپذيري بر پيكره تالاب‌ها وارد كرده است؛ به‌طوري‌كه از مجموع 1028 تالاب بين‌المللي ثبت شده، 55 تالاب در ليست مونترو قرار گرفته‌اند كه حدود 5 درصد از مساحت كل تالاب‌ها را شامل مي‌شود. در اين ميان ايران با 6 تالاب در معرض خطر جدي، در وضعيت ناپايداري قرار دارد. بر همين اساس بررسي علل ناپايداري تالاب‌هاي ايران مسئله‌اي است كه هدف تحقيق حاضر را شكل داده و تلاش مي‌كند تا به بررسي و مطالعه اين علل در سطحي فراتر از آنچه تاكنون به آنها پرداخته شده، بپردازد. ازاين‌رو به كمك روش تحليل لايه‌اي علت‌ها كه يك روش مبتني‌بر آينده پژوهشي است، در چهار سطح ليتاني، سيستمي، گفتمان و استعاره‌ به مطالعه و بررسي علل ناپايداري تالاب‌ها در ايران پرداخته است. سطح جغرافيايي مورد مطالعه كل تالاب‌هاي ايران و جامعه آماري نيز كارشناسان و صاحب‌نظران حوزه محيط زيست و تالاب‌ها در دو سطح كارشناسان اجرايي و پژوهشگران هستند. نتايج تحقيق نشان داد كه ريشه ناپايداري تالاب‌هاي ايران را بايد در سطحي فراتر از لايه‌هاي اوليه و قابل لمس جستجو كرد. به اين معنا كه آنچه سبب به هم خوردن تعادل اكوسيستم تالاب‌هاي ايران شده است، صرفاً عوامل اقتصادي، اجتماعي، مديريتي و زيست‌محيطي – كالبدي نيست بلكه تحت تأثير باور انسان‌گرايي يا اومانيسم يعني مركزيت بخشيدن به انسان در طبيعت و شكل‌گيري گفتمان يا نگاه كالاوارگي، ابزاري و‌ اقتصادي به تالاب‌هاست.