تحليل گفتمان دو روايت مختلف از رويداد تاريخي جنگ قلعۀ دمدم

شكل‌ گيري ادراك و دريافت فرد از موضوعي يك فرايند نظام‌مند است كه بازنمايي آن در زبان و نشانه‌ها با عنوان گفتمان مطرح مي‌شود. روايت‌ها نيز به منظور بيان ادراك و دريافت افراد از پديده‌ها و مسائل پديد مي‌آيند؛ ازاين‌رو نسبت روايت و گفتمان به هم، اين‌گونه قابل ترسيم است كه روايت گفتمان خاصي را بازنمايي مي‌‌كند. بر اين مبنا گفتمان را بايد عاملي دروني و زيرساختي تلقّي كرد كه در جهت‌بخشي معنايي و حالت‌دهي به پيكرۀ كلّي روايت نقش تعيين‌كننده دارد. از اين جنبه قابل دريافت است كه خاستگاه اختلاف دو روايت از يك رويداد نيز به گفتمان‌هاي متفاوتي مربوط مي‌شود كه به عنوان بافت و بستر از آنها پديد آمده‌اند. رويداد تاريخي جنگ قلعۀ دمدم نيز در تاريخ عالم‌آراي عباسي و رمان دمدم، اثر عرب شَمو، داستان‌نويس كُرد، به شكل دو روايت كاملاً متفاوت بازگو شده است؛ طوري كه شخصيت اصلي به عنوان سوژۀ كنشگر، در اين دو اثر دو هويت مختلف دارد و كنش‌ها و واكنش‌هاي وي در دو جهت كاملاً مختلف معناگذاري و ارزشگذاري شده است. در اين پژوهش موقعيت سوژه، موضعگيري راوي و رويدادهاي مهّم در دو روايت نامبرده از منظر تحليل گفتمان بررسي شد و نتايج، دالّ بر اين است كه خاستگاه ارزش‌گذاري و معناگذاري‌هاي متفاوت در اين دو روايت، به تقابل گفتمان‌هاي حاكم بر آنها‌ مربوط مي‌شود. روايت تاريخ عالم‌آرا مبتني بر گفتمان حاكميت‌محور است كه رويكرد تمركزگرايي در قدرت‌ را دنبال مي‌كند و روايت رمان دمدم نيز برآمده از گفتمان اقليت ‌محور است كه خواهان تمركززدايي از قدرت حاكميت است.