بررسي نقش مصالح بومي در بناهاي سنتي شهر كاشان از منظر پايداري زيست‌محيطي

معماري سنتي كاشان، داراي ويژگي‌هاي منحصربه‌فردي در ابعاد مختلف است كه يكي از مهم‌ترين اين ابعاد، مصالح به‌كاررفته در آن هستند. با توجه به اهميت روزافزون بحث پايداري و همچنين تأثير قابل توجه مصالح بر پايداري بنا، در اين پژوهش به بررسي نقش مصالح بومي كاشان در پايداري زيست‌محيطي بناهاي سنتي اين شهر پرداخته‌ شد. در اين راستا ابتدا با مطالعۀ منابع متعدد، شاخص‌هاي تأثيرگذار بر پايداري زيست‌محيطي مصالح در مراحل مختلف حيات آن‌ها شامل استخراج و توليد، حمل و انبار، ساخت‌و‌ساز، بهره‌برداري و درنهايت تخريب و بازيافت، گرد‌آوري ‌شدند. سپس با بررسي‌هاي ميداني در بافت تاريخي كاشان و مطالعات كتابخانه‌اي، مصالح بومي به‌كاررفته در آن استخراج ‌گرديدند تا از ديدگاه شاخص‌هاي جمع‌آوري‌شده مورد ارزيابي قرار گيرند. اين ارزيابي در هر شاخص با روش متفاوتي نظير گردآوري اطلاعات عددي، تحليل كيفي و يا تدوين پرسش‌نامه انجام‌ شد. درنهايت، بر مبناي تحليل‌هاي صورت‌گرفته و با استفاده ‌از طيف ليكرت، در هر شاخص امتيازاتي بين 1 تا 5 به مصالح مذكور اختصاص داده‌ شد تا با جمع‌آوري امتيازات هر مورد، يك مقايسۀ كيفي بين آن‌ها از ديدگاه تطابق با شاخص‌هاي پايداري زيست‌محيطي حاصل ‌شود. نتايج اين تحقيق نشان مي‌دهد كه از ميان مصالح مورد بررسي شامل خاك، سنگ، گچ، آهك، مصالح ‌نباتي و فلز، خاك با امتياز 83 از 85 بيشترين تطابق و فلز با امتياز 37 از 85 كمترين تطابق را با شاخص‌هاي مذكور دارند. با دقت روي تحليل‌هاي موجود و امتيازات حاصل مي‌توان دريافت كه مهم‌ترين عامل تأثيرگذار بر امتيازات پايين فلز، فرايند ساخت پيچيدۀ آن و طي مراحل فراوري در كارخانه است، برخلاف خاك كه نيازمند ساده‌ترين روش توليد، بدون انجام فرايندهاي پيچيده براي آماده‌سازي است.