پيشنهادي نو بر مكان‌يابي توكريش براساس كتيبه‌هاي بين‌النهريني

هم‌زمان با شكل‌گيري تمدن‌ها در بين‌النهرين، نياز فزاينده‌اي به منابع مختلف، ازجمله فلز و محصولات دامي به‌وجود مي‌آمد. تمدن‌هاي موجود در جلگۀ بين‌النهرين، به‌دليل ميزان محدود و در مواردي فقدان چنين منابعي در اين جلگه، مجبور به برقراري ارتباطات گسترده‌ با مناطق ديگر بودند. «توكريش» ازجمله مناطقي است كه از اين‌نظر موردتوجه بين‌النهريني‌ها بوده است. اشارات پراكنده و اندك به اين نام‌جاي در كتيبه‌ها، باعث شده براي نتيجه‌گيري در بيشتر پژوهش‌ها به چند كتيبۀ محدود اهميت بيشتري داده شود. هم‌چنين عدم توازن در بررسي كتيبه‌ها و آثار باستاني، درميان پژوهش‌هاي مربوط به توكريش وجود دارد. به‌همين دلايل تاكنون مكان‌ها و فرهنگ‌هاي باستاني مختلفي براي اين نام‌جاي پيشنهاد شده است. در اين پژوهش تلاش‌شده به بررسي دقيق‌تر كتيبه‌هاي مربوط به توكريش، آثار معدنكاري باستاني و مسيرهاي تجاري پرداخته شود، تا از اين ديدگاه مناسب‌ترين مكان براي آن پيشنهاد گردد. در كتيبه‌هاي بين‌النهريني توكريش به‌عنوان سرزمين كوهستانيِ وسيع، با نظام سياسي شاهك‌نشيني، داراي معادن مختلف و هم‌چنين واسطه‌اي تجاري، معرفي شده است. توكريش براي اولين‌بار در دورۀ اور III شناخته مي‌شود. براساس يافته‌هاي باستان‌شناسي در دورۀ اور III، يك مسير تجاري لاجورد و قلع در شمال فلات ايران شكل گرفته است. بنابر شواهد موجود، موقعيت توكريش جايي بر سر اين مسير تجاري، در شمال فلات ايران و شرق آشور قرار داشته و احتمالاً شكل‌گيري اين مسير، باعث رشد و شناخته شدن توكريش در بازۀ زماني‌ كوتاه، توسط بين‌النهريني‌ها شده است. با توجه به معادن اشاره شده براي توكريش، موقعيت دقيق‌تر آن‌را مي‌توان محدودۀ ميان دو محور معدن‌خيز آستانه-سربند و تكاب-داش‌كسن دانست. اين جاي‌گذاري، به‌خوبي با نظر بيشتر پژوهشگران هم‌خواني دارد و ‌دسترسي به معادن طلا، نقره و قلع در محور كوه‌زايي سنندج- سيرجان، به‌خصوص معادن تكاب و شازند كه آثار معدنكاري باستاني گسترده‌اي دارند را نشان مي‌دهد.