گذري بر بازتاب‌هاي اجتماعي تصوير ناصرالدين‌شاه در مطبوعات مصور درباري (مورد مطالعاتي تصوير ناصرالدين‌شاه مندرج در نمرۀ 1 روزنامۀ شرف)

دربارۀ آثار نقاشي‌ دورۀ قاجار از منظر هنري، به‌ويژه تحليل‌هاي ديداري، مطالعات ارزشمندي انجام‌شده اما شناخت دقيق‌تر آن‌ها نيازمند كاربرد رويكردهايي فرازيبا‌شناختي هم‌چون جامعه‌شناسي هنر است؛ زيرا منطبق‌بر اسناد تاريخيِ مصور مانند نقش‌برجسته‌هاي باستاني ايران، كنش اجتماعي هنر در خدمت به ساختار سياسي حاكم آشكار بوده، بر اين‌اساس، نوشتار پيشِ‌رو با انتخاب نخستين تصوير مندرج در نمرۀ 1 دومين روزنامۀ درباري دورۀ ناصري به بررسي كاركرد اجتماعي آن مبتني‌بر رويكردي به‌نام «بازتاب» پرداخته تا بتواند پاسخ‌گوي اين پرسش باشد كه درج نقش چهارمين شاه قاجار در روزنامۀ مذكور، بازتاب چه كنش‌هاي اجتماعي بود؟ اين نوشتار با مطالعۀ نقاشي‌ يادشده، درپي دستيابي به خوانشي نوين و تحليلي فرازيباشناختي است؛ لذا هدف از آن، واكاوي موضوع نه از منظر ساختار بصري و نه گرافيك مطبوعاتي است، بلكه هدفش معطوف به شناسايي كنش‌هاي اجتماعي اثر ياد شده است. نوشتار پيشِ‌رو از نوع كيفي و به روش توصيفي-تحليلي است. روش جمع‌آوري معلومات آن بر پايۀ مطالعات كتابخانه‌اي و خوانش اسناد مصور مي‌باشد. به‌منظور پاسخ به پرسش نوشتار، رويكرد آن مبتني‌بر نظريۀ بازتاب تعيين گرديد، براساس اين نظريه آثار هنري، ناقل مفاهيم متعددي درمورد اوضاع جامعه، ازجمله ساختار سياسي حاكم‌بر آن مي‌باشد. نتيجۀ حاصل از پژوهش، گوياي آن است كه زبان رساي هنر به‌عنوان راهبردي تبليغاتي، كنشي مؤثر در راستاي تقويت سلطۀ سياسي و اجتماعي حاكم‌بر جامعه داشته و از اين‌رو، ناصرالدين‌شاه، آگاهانه دستور شكل‌گيري طيفي از انواع هنر هم‌چون مطبوعات مصور درباري را بدان‌گونه‌ مهيا ساخت كه آشكارا قادر به بازتاب چهرۀ قدرت و توان سلطنت او به‌شكل حقيقتي بديهي باشد؛ اين مهم از يك‌سو بازتاب كنش اجتماعي هنر از ديرباز بوده، و ازسوي ديگر، بازتاب پيوند دو جانبه، بين هنر با سياست و بالعكس سياست با هنر بوده است.