شناسايي مسيرهاي علّي منتهي به موقعيت پيراموني در نظام جهاني علم (يك تحليل تطبيقي كيفي با رويكرد مجموعه‌هاي فازي)

اهداف: چهار هدف اصلي مطالعه حاضر عبارتند از: 1- شناسايي موقعيت كشورها در نظام جهاني علم؛ 2- شناسايي شروط لازم براي قرار گرفتن در موقعيت پيراموني؛ 3- شناسايي مسيرهاي علي منتهي به موقعيت پيراموني؛ 4- توصيف شيوه‌هاي بهبود موقعيت پيراموني. روش مطالعه: پژوهش مبتني بر دو روش تحليل شبكه و تحليل تطبيقي كيفي با رويكرد مجموعه‌هاي فازي بود. داده‌هاي ثانويه برمبناي مدل نظري پژوهش از پايگاه‌هاي دادۀ بين‌المللي و مجموعه داده‌هاي متعدد براي بازه 2017-2002 گردآوري شدند. تعداد مشاهدات سال - كشور برابر با 2644 بود. يافته‌ها: تحليل موقعيت كشورها در نظام جهاني علم حاكي از اينكه در سال 2002، حدود 82 درصد كشورها در موقعيت پيراموني نظام جهاني علم قرار داشتند كه از اين ميزان فقط 7 درصد در فاصلۀ زماني مورد بررسي به موقعيت نيمه‌پيراموني ارتقا يافتند. تحليل شروط لازم نشان داد كه دو شرط ارزش صادرات اندك و تبادل ضعيف دانشجوي بين‌الملل لازمۀ قرار گرفتن در موقعيت پيراموني هستند، اما هيچ‌كدام به‌تنهايي به موقعيت پيراموني نمي‌انجامند. ساير شروط عبارت بودند از: ليبرال دموكراسي، كارايي حكومت، توسعۀ انساني، مشابهت اجتماعي، زبان انگليسي و وابستگي به روابط استعماري. يافته‌هاي تحليل كافي بيانگر اينكه تركيب ارزش صادرات اندك و تبادل ضعيف دانشجوي بين‌الملل به موقعيت پيراموني در نظام جهاني علم منتهي مي‌شود. ترسيم فضاي فاز كشورهاي ارتقايافته نشان داد كه افزايش ارزش صادرات در سنگاپور، افزايش تبادل دانشجوي بين‌الملل در ايران، آفريقاي جنوبي، تركيه، عربستان سعودي و كلمبيا و افزايش هر دو در روماني به بهبود موقعيت اين كشورها در نظام جهاني علم كمك نموده است. نتيجه‌گيري: تغيير موقعيت پيراموني به نيمۀ پيراموني غالباً مقارن با يك تغيير كيفي در نظام اجتماعي است كه اين تغيير كيفي خود محصول تغيير عناصري از خرده‌نظام‌هاي اقتصادي يا اجتماعي يا هر دو است.