جايگزيني نسلي و خانواده‌گرايي در ايران

اهداف: خانواده‌گرايي به‌عنوان ويژگي بارز جامعه ايراني طي دهه‌هاي اخير با تغييراتي همراه بوده است. هدف مطالعه حاضر، بررسي تأثير جايگزيني نسلي بر وقوع اين تغييرات با استفاده از تحليل داده‌هاي پيمايش ارزش‌هاي جهاني طي دوره 1399-1379 است. هرم‌هاي جمعيتي بر حسب تحصيلات نشان داد جايگزيني نسلي سبب ايجاد تغييرات گسترده‌اي در ساختار جمعيتي ايران شده است. روش مطالعه: پژوهش حاضر به روش كمي و با استفاده از تكنيك تحليل ثانويه انجام گرفته است. داده‎هاي مورد استفاده براي اين مطالعه از پيمايش ارزش‌هاي جهاني اقتباس شد. جامعه‎ي آماري شامل همه‎ي ايرانيان 15 ساله و بالاتر است. نمونه‌گيري نيز با روش خوشه‎اي چند مرحله‎اي انجام گرفته است. يافته ها: ماهيت كلّي خانواده، اهميت و اعتماد به آن در همه نسل‌ها مشابه است. اما در مورد رفتارهاي درون خانواده، تفاوت‌ها آشكار است. نسل‌هاي جوان‌تر ديدگاه‌هاي راديكال‌تري دارند. پذيرش طلاق و سقط‌جنين، منسوخ دانستن ازدواج و مخالفت با مراقبت از والدين توسط فرزندان در بين آن‌ها بيشتر است. تفاوت‌هاي معناداري در ميزان خانواده‌گرايي نسل‌ها مشاهده شد و تفاوت متولدين 1370 و پس از آن با پيشينيانشان چشمگيرتر است. دليل آن مي‌تواند دوران جامعه‌پذيري متفاوت آن‌ها باشد كه مشخصه‌ي اصلي آن گسترش رسانه‌هاي جمعي و اينترنت است كه بر شكل‌گيري انديشه‌هاي مدرن جوانان اثرگذار است. سكولاريسم، ارزش‌هاي پسامادي‌گرايانه و بي‌اعتقادي مذهبي كه تاثير منفي بر خانواده‌گرايي داشتند، در بين آن‌ها بيشتر است. نتيجه گيري: انتظار مي‌رود با گسترش اين ارزش‌ها و تداوم روند جايگزيني نسلي، ميزان خانواده‌گرايي در آينده كاهش بيشتري داشته باشد. هرچند سياست‌ها و برنامه‌هاي دولت مي‌تواند اين روند را تسريع يا آهسته سازد.