تحليل گفتماني زمينه‌هاي نارضايتي و رفتارهاي اعتراضي دو دهه اخير (با تأكيد بر روش تحليل گفتمان لاكلو و موف)

اهداف: پژوهش حاضر با هدف تبيين جامعه شناختي زمينه‌هاي نارضايتي و رفتارهاي اعتراضي دو دهه اخير (1380- تابستان 1400) در ايران با تأكيد بر اعتراضات در استان خوزستان صورت گرفت. روش مطالعه: پژوهش براي دستيابي به هدف فوق از روش تحليل گفتمان بهره برده است. مشاركت كنندگان پژوهش 34 نفر از افراد مطلع، معتمدين محلي و افراد داراي قدرت تحليل مسائل اجتماعي، فرهنگي، سياسي، مديران و كارشناسان سازمان‌هاي مختلف در حوزه فضاي فرهنگي، اجتماعي، سياسي و امنيتي، اساتيد دانشگاه و كارشناسان متخصص و آشنا به موضوع و متون موجود در زمينه وضعيت نارضايتي و اعتراضات موجود در دو دهه اخير مي‌باشد. اين مشاركت كنندگان با استفاده از نمونه گيري نظري در فرآيند جمع آوري و تجزيه و تحليل داده‌ها انتخاب شده‌اند. داده‌ها با استفاده از روش مصاحبه عميق جمع آوري و به كمك روش تحليل گفتمان لاكلو و موف از طريق مراحل سه گانه (ترسيم فضاي گفتماني، غيريت سازي و مفصل بندي) تجزيه و تحليل شدند. يافته ها: تحليل گفتمان متون بازگوكننده آن بود كه دال شناور اعتراضات و نا آرامي‌هاي در خوزستان با برجسته‌سازي «انباشت مطالبات مردم» به‌عنوان دال اصلي، رويكرد گفتمان اعتراضات و نا آرامي‌هاي در دو دهه اخير در خوزستان را براي ما آشكار مي‌نمايد. چنين برجسته‌سازي‌اي، معرّف وقته‌ها يا مدلول‌هايي خاص خود مي‌باشد؛ بطوريكه «نابرابري منطقه‌اي» «بحران آبي و خشكسالي» «معضلات زيست محيطي» «عدم حكمراني خوب شهري» «احساس ناكامي و نااميدي» «طايفه گرايي» «كنشگري بازيگران مختلف» «معيشت‌محوري» «احساس محروميت نسبي» به‌عنوان وقته‌ها و دال‌هاي اصلي مفصل‌بندي گفتمان نارضايتي در دو دهه اخير در خوزستان را سامان مي‌دهند. نتيجه گيري: تحليل گفتمان به روش لاكلاو و موف در خصوص نارضايتي‌ها در دو دهه اخير در خوزستان، مبيّن آن است كه مشكلات به‌جامانده از انبوه مسائل حل‌نشده استان خوزستان، كار را به نقطه‌جوش رسانده است و در اين ميان، تركيبي از احساسات و ادراكات مردم خوزستان نيز بر رفتار و كنش سياسي آنان تأثير گذار بوده و در نهايت، بروز رفتار اعتراضي و پديده ناآرامي را شكل داده است. بر اساس نتايج، مفصل بندي گفتمان حاكم بر رفتارهاي اعتراضي و نارضايتي‌هاي اجتماعي در دو دهه اخير ترسيم گرديده است.