جامعه‌ شناسي انتقادي حادثه عاشورا از منظر امام حسين (ع)

حادثه عاشورا از مهم‌ترين حوادث جهان اسلام، به‌ويژه حوزه تشيّع است كه تأثيرات زيادي به‌جاي گذاشته است. هيچ حادثه‌اي به‌اندازه عاشورا در جغرافياي ذهني مسلمان‌ها، به‌ويژه شيعه‌ها وسعت قلمرو ندارد. باوجود وسعت قلمرو، حادثه عاشورا به‌ روز عاشورا تقليل يافته و كمتر به زمينه‌ها، علل پيدايش و پيامدهاي آن توجه شده است. ازاين‌رو، توجه به جنبه‌هاي گوناگون حادثه عاشورا اهميت دارد. هرچند عاشورا از سوي متفكران زيادي بررسي و تحليل شده است، اما تحقيقات علمي بيشتر با رويكرد «نقد بيروني» به آسيب‌شناسي حادثه مي‌پردازند و كمتر با رويكرد «نقد دروني» و از منظر امام حسين(عليه‌السلام) آن را تحليل مي‌كنند. بدين‌‌روي، نگارنده با الهام از الگوي تحليلي «نقد دروني» مكتب فرانكفورت، وضعيت مطلوب، وضعيت موجود، علل تنزل و راهكار ارتقاء را از منظر امام حسين (عليه‌السلام) بررسي نموده و با واكاوي واژگان كليدي بر اساس «تحليل همنشيني» در چهار حوزه «سياسي»، «اقتصادي»، «اجتماعي» و «فرهنگي» به مقايسه پرداخته است. نتايج تحقيق نشان مي‌دهد كه امام حسين (عليه‌السلام) به نظام سياسي «محوريت» قايل است. با تغيير حاكميت قانونمند نبوي به حاكميت استبدادي اموي، به علت كم‌كاري نخبگان مذهبي، در ساير حوزه‌ها نيز دگرگوني رخ ‌داد. مفهوم «پدر مهربان» در برابر «زورگوي كينه‌توز»، «بيت‌المال همگاني» در برابر «ويژه‌خواري حاكمان»، «برابري مردم» در برابر «بردگي مردم»، و «كتاب‌محوري» در برابر «اميال حاكمان» نشان‌دهنده دگرديسي حاكميت نبوي به حاكميت اموي در چهار خرده نظام سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است. راهكار رشد و هدايتْ نثار خون از سوي نخبگاني، همچون امام حسين (عليه‌السلام) است.