مطالعه تحليلي مضامين عناصر شيعي در آثار فلزكاري كتيبه ‌دار دوره صفوي در موزه خوي

از جمله آثار و شاخه‌هاي هنري ايران، هنر فلزكاري است كه در طول تاريخ، به‌ويژه در مبحث هنرهاي سنتي انعكاس‌ دهنده ديدگاه‌هاي آييني و مذهبي بوده ‌است. در اين ميان، آثار فلزي دوران صفوي حايز اهميت بسيار است؛ زيرا اين مقطع از دوره‌هاي پرشكوه هنر ايران به شمار مي‌آيد؛ ازآن‌رو كه دولت يكپارچه‌اي را ايجاد نمود و موجب گسترش مذهب شيعه گرديد. هدف از اين پژوهش آشكار كردن تحولات پايه‌اي و دگرگوني شكل، تزيينات و محتواي اشياي فلزي اين دوره با دو شاخص «مذهبي» و «ملي» است. بدين‌روي در پي دستيابي به پاسخ دو پرسش اصلي است: اول اينكه چرا هنرمندان دوره صفوي مي‌خواستند براي بيان مضامين مذهبي و رويكردهاي اجتماعي از اسامي دوازده امام ، دعا و ابيات در وصف ائمه اطهار در ساخت اشياي فلزي استفاده كنند؟ دوم اينكه حاكمان دوره صفوي مي‌خواستند با حمايت هنرمندان، مضامين و عناصر شيعي را در تحول كدام ‌قالب‌هايِ شكلي در جامعه رونق دهند؟ اين نوشتار با روش «توصيفي - تحليلي» و با استفاده از منابع ميداني موزه‌اي و كتابخانه‌اي تدوين گرديده است. نتايج حاصل از اين بررسي، علاوه‌ بر برجستگي‌هاي فرهنگي و هنري و ساختار مضامين شيعي در كتيبه‌‌هاي اين دوره، گونه‌شناسي و به‌‌كارگيري انواع تزيينات گياهي، تطبيق با دوره‌هاي پيشين، و استفاده از زبان و خط فارسي در دوره صفوي را نشان مي‌دهد و بر اين اساس، پژوهش حاضر بر اين فرضيات استوار است كه كليات ساختار اشياي فلزي دوره صفوي گرچه پر از عناصر زيبايي‌شناسي درخور تبليغ است، ليكن در بسياري از موارد دربند تفكري ايدئولوژيك است كه ‌بايد در نقدي آشكار حاصل آن تشريح گردد.