تحليل محتواي روايات علوي و نقد عقايد اهل نهروان از اولين قتل تكفيري اهل نهروان تا پايان جنگ نهروان

با توجه به قُبح تفرقه‌ افكني قتل‌ هاي تكفيري و با توجه به اهتمام خوارج عصر علوي‌ به چنين قتل‌هايي، از جمله الزامات، پاسخ به اين پرسش است كه اميرالمؤمنين در مواجهه با قتل‌ هاي تكفيري خوارج چه سخناني بيان فرمودند؟ و آيا سخنان ايشان امروزه نيز كاربرد دارد؟ براي روشن شدن پاسخ، مقالۀ حاضر ابتدا با مراجعه به نهج‌‌البلاغه و كتب معتبر تاريخي، به جمع‌آوري سخنان علوي‌ در باب فرقۀ خوارج از اولين قتل تكفيري آنها تا پايان جنگ نهروان پرداخته و سپس با روشي منسجم و با «تحليل محتواي مضموني»، به جداسازي مهم‌ترين مضامين اصلي و فرعي سخنان مذكور همت گمارده است. ماحصل تلاش، يافتن 10 خطبه، گفت‌وگو و نامه است كه به 4 مضمون كلي (مقوله) قابل تقسيم است. 70 درصد مفاد اين مقوله‌ها دلالت دارد بر تلاش اميرالمؤمنين به نفي اتهامات تكفيري خوارج از خود و نيز آشنا‌‌سازي آنان با ويژگي‌هاي فتنه‌آفرين خودشان و اطرافيانشان. با توجه به مطالب اين بخش، چه بسا خوارج به لحاظ انگيزه و خلوص ديني از مصداق تكفيري‌هاي امروزي نباشند. 30 درصد ديگر نيز دلالت دارد بر تلاش امام به عبرت‌‌بخشي به خوارج، محدودسازي مدارا با خوارج و تفهيم اين حقيقت به آنها كه سرمنشأ اتهامات تكفيري آنها به امام ، نتيجه عملكرد نادرست خودشان بوده است و نه امام، گرچه ممكن است برخي از مداراهاي علوي با خوارج، از اقتضائات عصر حاضر نباشد‌.