تحليلي بر اصالت زاگرسي روايت «كاوه و ضحّاك»

«كاوه و ضحّاك» روايتي اسطوره‌اي در فرهنگ و ادب كردي است كه در ادب فارسي بيشتر با نام «فريدون و ضحّاك» شناخته است. اين عنوان متفاوت، گوياي تفاوت‌هاي بنيادين در ساختارها و درونمايه‌هاي دو روايت هم هست و نشان مي‌دهد كه روايت‌ها در دو اقليم جدا از هم تكامل يافته‌اند. اين روايت اسطوره‌اي از ديدگاه‌هاي مختلفي بررسي شده كه پاره‌اي از اين بررسي‌ها به زمان و مكان شكل‌گيري آن مي‌پردازد. در اين باره دو رويكرد وجود دارد: نخست رويكرد تاريخي كه آن را بازگوكنندۀ سقوط مادها در زاگرس مي‌داند؛ دوم رويكرد فرهنگي كه به دليل پيشۀ آهنگري كاوه، آن را به روزگار پيدايي شهرنشيني در دورۀ اشكاني نسبت مي‌دهد. رهيافتي انضمامي در اين رويكرد، مكان پيدايي روايت را خراسان مي‌شناساند. جستار حاضر، به شيوۀ توصيفي تحليلي و با دلالت‌يابي از شواهد درون‌روايي، اين روايت را اسطوره‌اي (و نه تاريخي) مي‌داند كه از زاگرس برآمد و به جاهاي مختلف، از جمله خراسان سير كرد و در اين مسير، دگرديسي‌هايي را به خود ديد و عناصر تازه‌تري را به ويژه از آيين زرتشتي پذيرفت و در پردازش نهايي، سر از شاهنامه‌ها درآورد.