ارزيابي الگوي نسخه نويسي در ايران: مرور دامنه اي

مقدمه: دارو و تجويز آن يكي از موضوعات راهبردي در حوزه سلامت است. تجويز منطقي دارو و تلاش در جهت مصرف مناسب، بي‌خطر و كارآمد دارو، از ماموريت هاي اصلي سياستگذاران حوزه سلامت كشور است. اين مطالعه با هدف مرور مطالعات انجام شده در كشور در زمينه الگوي تجويز دارو  انجام شده است.مواد و روش كار: پژوهش حاضر به صورت مرور دامنه‌اي با استفاده از  دستورالعمل آرسكي و اومالي استفاده شد پايگاه هاي اطلاعاتي انگليسي و فارسي مورد بررسي در اين مطالعه Scopus،Web of Science، PubMed، Magiran و SID بودند. كليد واژه هاي رايج مرتبط با موضوع مورد مطالعه شامل Prescription، Rational Use، Rational Utilization، Rational Consumption، Overconsumption، Overutilization، Utilization Management، Inappropriate Utilization و Iran به زبان انگليسي و مصرف منطقي، مصرف غير منطقي، تجويز منطقي، تجويز غير منطقي به زبان فارسي بود. مطالعات منتشر شده به زبان غير فارسي و انگليسي، كتابها و پايان نامه ها و كنفرانس ها، مطالعاتي به جز پژوهش هاي اصيل، مطالعاتي كه متن كامل مقاله در دسترس نبود و مقالات چاپ شده قبل از سال ۲۰۱۰ از مطالعه خارج شدند.يافته ها: در مرحله اول جستجو ۲۸۴۶ مقاله استخراج گرديد كه در نهايت ۲۲ مقاله كامل در اين مرور بررسي شدند. از مجموع مطالعات ۱۶ مقاله به زبان انگليسي و ۷ مقاله به زبان فارسي چاپ شده بود. حدود ۷۴ درصد مطالعات، نسخ دارويي گروه خاصي از ارائه دهندگان را بررسي كرده بودند و ۱۳ درصد مطالعات بر وضعيت تجويز دارو در گروه سني سالمندان متمركز شده بودند.تعداد اقلام دارو در نسخه از ۲ قلم در هر نسخه تا ۴/۵ قلم در نسخه در مطالعات مختلف، متغير بود. نسخ حاوي حداقل يك داروي آنتي بيوتيك در مطالعات از ۸/۸ درصد (درمان در منزل سالمندان) تا ۹۷/۶ درصد (دندانپزشكان شهر قم) گزارش شده بود. ميزان نسخ حاوي داروي تزريقي نيز در مطالعات مختلف از ۹/۳ درصد تا ۵۸/۹ درصد گزارش شده بود. بديهي است كه تفاوت جمعيت گيرندگان و ارائه دهندگان خدمات دليل اصلي اختلاف شاخصهاي نسخه نويسي در مطالعات مختلف بود. نتيجه گيري: بررسي روند شاخص ها در مقالات نشانگر بهبود نسبي وضعيت تجويز دارو در كشور بود كه نشان دهنده موفقيت سياستگذاري هاي كشور در زمينه تجويز و مصرف دارو است. با اين حال تا دستيابي به استاندارد هاي جهاني بايد اجراي سياستهاي اصلاح الگوي نسخه نويسي در كشور به خصوص براي گروههاي پر خطر جزو اولويتهاي نظام سلامت كشور باشد.