ارزيابي ريخت‌شناسي برگ و ميوه انجيرهاي خوراكي جنوب خراسان رضوي

مناطق جنوبي خراسان رضوي رويش‌گاه مهمي براي انجيرهاي وحشي و خودرو بوده كه از نظر خوراكي و نيز اهداف به‌نژادي اهميت دارند. هم‌چنين پرورش تجاري انجير در اين استان رايج است. در پژوهش حاضر، ارزيابي ريخت‌شناسي برگ و ميوه در انجيرهاي اهلي و وحشي جنوب خراسان رضوي در سال‌هاي 1401-1400 انجام شد. گياهان از رويش‌گاه‌ها و باغ‌هاي انجير شهرستان‌هاي گناباد، بجستان و بردسكن انتخاب شدند. هم‌چنين سه نمونه از انجيرهاي استهبان، استان فارس كه جزو توده‌هاي برتر مي‌باشند به عنوان شاهد انتخاب شدند و داده‌هاي پژوهش حاضر با آنها مقايسه شد. در بررسي خصوصيات ريخت‌شناسي از توصيف‌گر بين المللي IPGRI و هم‌چنين دستورالعمل ملي آزمون‌هاي تمايز، يكنواختي و پايداري در انجير(موسسه تحقيقات ثبت و گواهي بذر و نهال ايران) استفاده گرديد. اندازه‌گيري‌ها در اواسط دوره رسيدگي روي برگ و ميوه صورت گرفت. نتايج نشان داد كه گوناگوني بسيار بالايي در صفات برگ و ميوه انجيرهاي مورد مطالعه وجود دارد كه برخي از اين صفات از جنبه خوراكي و نيز برنامه‌هاي به‌نژادي انجير مهم تلقي مي‌شوند. مقايسه ميانگين داده‌ها نشان داد در صفات طول ميان‌گره، تعداد ميان‌گره، طول جوانه انتهايي، عرض جوانه انتهايي، تعداد برگ در شاخه يك‌ساله، طول لوب مركزي، عرض پهنك برگ، طول دمبرگ و ضخامت دمبرگ كمترين مقدار در توده‌هاي خودرو و بيشترين مقدار در توده‌هاي محلي وجود داشت. در تعيين شاخص‌هاي اصلي، سه عامل (در مجموع شامل هفت صفت) بيش از 93 درصد از گوناگوني مشاهده شده در اين انجيرها را توجيه كردند. در تجزيه خوشه‌اي، توده‌هاي مورد مطالعه در دو گروه مجزا قرار گرفتند. انجيرهاي محلي توده‌هاي شماره 4، 5، 6، 22، 23، 50 و 53 و از انجيرهاي خودرو توده‌هاي شماره 10، 12، 51 و 55 داراي صفات برتر بوده و جهت بررسي بيشتر به عنوان قابليت كاشت تجاري معرفي مي‌گردند.